ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਭਾਸਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਨ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਯਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਵਿਭਾਤੀਦਮਿਤ੍ਯੇषਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ

ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ; ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਚਮਕਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

ਏਕੋ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਨ ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪਦਂ ਸਮਧਿਗਮ੍ਯਤੇ

ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਅਯਮਾਦਿਰਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਧੀਨਸ਼੍ਚਰਾਚਰਃ

ਇਹ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ; ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਤੰਤਰ, ਪੂਰਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲਣ ਤੇ ਰੁਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਪ੍ਰਾਕृਤਵਪੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਜਿਤਃ ਅਯਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੋਚਕਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਕਾਲਃ ਕਾਲਚੋਦਕਃ

ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਲਕੜੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਹ ਮੁਕਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੋਪਰਿਕृਤਾਵਾਸਸ੍ਸਰ੍ਵਾਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ षਡ੍ਵਿਧਾਧ੍ਵਮਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪਤਿਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਛੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਭੂਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਰਸ਼੍ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰਃ ਅਨਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਸਨ੍ਦੋਹਮਕਰਂਦਮਧੁਵ੍ਰਤਃ

ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਸੀਮਤ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਡਰਦਾ ਹੈ।

ਅਖਂਡਜਗਦਂਡਾਨਾਂ ਪਿਂਡੀਕਰਣਪਂਡਿਤਃ ਔਦਾਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਗਾਂਭੀਰ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਮਕਰਾਲਯਃ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਲਦਾਰੀ, ਬਹਾਦਰੀ, ਗਹਿਰਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਭੈ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਨੈਵਾਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਧਿਕਂ ਚਾਪਿ ਕਿਂਚਨ ਅਤੁਲਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਰਾਜਰਾਜਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ

ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੈ।

ਅਨੇਨ ਚਿਤ੍ਰਕृਤ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸृਜ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍ ਅਂਤਕਾਲੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚੇਦਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਲਯਮੇष੍ਯਤੇ

ਉਸ ਦੀ ਅਚਰਜੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨਿ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਅਯਂ ਸਰ੍ਵਨਿਯੋਜਕਃ ਅਯਂ ਤੁ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍

ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ।

ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਿ ਤਪਾਂਸਿ ਨਿਯਮਾਸ੍ਤਥਾ ਕਥਿਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਭਾਵਾਰ੍ਥਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ

ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਨਿਯਮ — ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਤਲਬ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਹਰਿਸ਼੍ਚਾਹਂ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਰਦ੍ਯਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਃ

ਹਰੀ, ਮੈਂ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ।

ਅਦृਸ਼੍ਯਃ ਪਤਿਤੈਰ੍ਮੂਢੈਰ੍ਦੁਰ੍ਜਨੈਰਪਿ ਕੁਤ੍ਸਿਤੈਃ ਭਕ੍ਤੈਰਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਂਭਾष੍ਯ ਏਵ ਚ

ਉਹ ਗਿਰੇ ਹੋਏ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤਦਿਦਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ਅਸ੍ਮਦਾਦ੍ਯਮਰੈਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤੁ ਯੋਗਿਭਿਃ

ਉਸਦਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ — ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਨਂਦਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਤਨ੍ਨਿष੍ਠੈਸ੍ਤਤ੍ਪਰੈਰ੍ਭਕ੍ਤੈਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤੈਃ

ਪਰ ਜੋ ਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਗੁਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਪਰਮ੍ ਸ਼ਿਵੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਕਰੇ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਾਦਾਦੇਵ ਸਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਭਕ੍ਤਿਸਂਭਵਃ ਯਥਾ ਚਾਂਕੁਰਤੋ ਬੀਜਂ ਬੀਜਤੋ ਵਾ ਯਥਾਂਕੁਰਃ

ਭਗਤੀ ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਬੀਜ ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਾਦਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਏਵ ਪਸ਼ੋਸ੍ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਸ ਏਵ ਸਾਧਨੈਰਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੈਰਪਿ ਚ ਸਾਧ੍ਯਤੇ

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਾਦਸਾਧਨਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਵੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਤਦਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ਸਾਮ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਯੋਃ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਯੋਃ

ਕਿਰਪਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਸਂਪਰ੍ਕੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ਤਤਃ ਧਰ੍ਮਾਤਿਸ਼ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਸ਼ੋਃ ਪਾਪਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ

ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵਧਿਆਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਵਧਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਪਾਪਸ੍ਯ ਬਹੁਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਾਂਬੇ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪਾਪ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਾਂਬ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਾਨੁਗੁਣਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕਰ੍ਮਸਂਤ੍ਯਾਗਃ ਫਲਤੋ ਨ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ

ਮਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਾਲਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਲ ਵਿੱਚ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਾਚ੍ਛਿਵਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵਯਃ ਸ਼ੁਭਃ ਸ ਚ ਗੁਰ੍ਵਨਪੇਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਦਪੇਕ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ

ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰਸਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਕ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੂਜਾ ਗੁਰੂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ।

ਤਤ੍ਰਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ੋ ਮੁਖ੍ਯਃ ਸ਼ਤਗੁਣਾਧਿਕਃ ਸ਼ਿਵਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਸਮਨ੍ਵਯਃ

ਉਥੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਮਨ ਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਚ, ਸ਼ਿਵ-ਜਾਣ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।

ਜ੍ਞਨਾਨ੍ਵਯਵਸ਼ਾਤ੍ਪੁਂਸਃ ਸਂਸਾਰੇ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਤਤੋ ਵਿषਯਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵਸਾਧਨਮ੍

ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹੋ ਜਗਤ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਉਪਰਾਮਤਾ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਸਿਦ੍ਧ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨੇ ਨਿष੍ਠਾ ਨ ਕਰ੍ਮਣਿ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਾਭਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ

ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗੇਨ ਤੁ ਪਰਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤਦਨਂਤਰਮ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਂਤੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਵਸਮੋ ਭਵੇਤ੍

ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਗ੍ਰਹਪ੍ਰਕਾਰਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੋ ऽਯਮਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਪੁਂਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਗਨੁਗ੍ਰਹਃ

ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਜ੍ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਤਥਾਪਰਃ ਬਾਲੋ ਵਾ ਤਰੁਣੋ ਵਾਥ ਵृਦ੍ਧੋ ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਰਃ

ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਹੋ ਕੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।