ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਸਂਗਮਾਦੇਵ ਮੁਨੀਨਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਸੋਤ੍ਕਂਠਮਭਵਚ੍ਚਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪੌਰਾਣਿਕੀਂ ਕਥਾਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ।
ਅਤੀਵਾਭਿਮੁਖਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ।
ਰੋਮਹਰ੍षਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਭਵਾਨ੍ਨੋ ਭਾਗ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਦ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ ਸ਼ੈਵਰਾਜ ਮਹਾਮਤੇ
ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਪੁਰਾਣਵਿਦ੍ਯਾਮਖਿਲਾਂ ਵ੍ਯਾਸਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੀਯਿਵਾਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤਾਨਾਂ ਕਥਾਨਾਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਭਾਜਨਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਜਬ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
ਰਤ੍ਨਾਨਾਮੁਰੁਸਾਰਾਣਾਂ ਰਤ੍ਨਾਕਰ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ ਯਚ੍ਚ ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ, ਸਭ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
ਨ ਤਵਾਵਿਦਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਮਦृष੍ਟਵਸ਼ਾਦਸ੍ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਿਹਾਗਤਃ ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ਕਿਮਪਿ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨ ਵृਥਾ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਅਣਦੇਖੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਓ, ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਓ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵ੍ਯਤਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਤ੍ਕਥਾਜ੍ਞਾਨਸਂਹਿਤਮ੍ ਵੇਦਾਂਤਸਾਰਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਸ਼ੁ ਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ, ਚੰਗੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਰਵਸ, ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁਣਾਓ।
ਏਵਮਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤਸ੍ਸੂਤੋ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਾਂ ਚ ਨ੍ਯਾਯਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਾਂ ਗਿਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਨਿਆਯਯੁਕਤ, ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਪੂਜਿਤੋ ऽਨੁਗृਹੀਤਸ਼੍ਚ ਭਵਦ੍ਭਿਰਿਤਿ ਚੋਦਿਤਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਵਿਬ੍ਰੂਯਾਂ ਪੁਰਾਣਮृषਿਪੂਜਿਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁਣਾਵਾਂ?
ਅਭਿਵਂਦ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਦੇਵੀਂ ਸ੍ਕਂਦਂ ਵਿਨਾਯਕਮ੍ ਨਂਦਿਨਂ ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਮ੍
ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵੀ, ਸਕੰਦ, ਵਿਨਾਇਕ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਵਿਆਸ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵੇਦਸਂਮਿਤਮ੍ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਣਵਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਨ੍ਯਾਯਸਂਯੁਕ੍ਤੈ ਰਾਗਮਾਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲ੍ਪਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕਥਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਤੇ ਨਿਆਯ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਰਾਗ-ਮਾਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪੁਰਾਣਾਨੁਕ੍ਰਮਂ ਤਥਾ ਤਤ੍ਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਥਾਂ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ, ਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਅਂਗਾਨਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੀਮਾਂਸਾਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ ਪੁਰਾਣਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਤੇ ਨਿਆਯ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਤੇ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ,
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਂਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਗਾਂਧਰਵ, ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਮੇਤਾਸਾਂ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਆਦਿਕਰ੍ਤਾ ਕਵਿਸ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛੂਲਪਾਣਿਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰਚੈਤਾ, ਕਵੀ, ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਿਦਧੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰਮਗ੍ਰੇ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਥਮਪੁਤ੍ਰਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਯੇ ਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਮਾ ਦਦੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਪਾਲਨਾਯ ਹਰਿਂ ਦੇਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਦਦੌ ਤਤਃ ਮਧ੍ਯਮਂ ਤਨਯਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪਾਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਪਿ ਹਿ
ਫਿਰ, ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।
ਲਬ੍ਧਵਿਦ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਜਾਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਅਨਂਤਰਂ ਤੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤਨ੍ਮੁਖਾਦਭਵਤ੍ਤਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵੇਦ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਯਦਾਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨਾਧਿਗਂਤੁਂ ਪ੍ਰਜਾ ਭੁਵਿ ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਸਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਨਿਯੋਗਤਃ
ਜਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਪਰਾਂਤੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂਭਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਵ੍ਯਾਸਨਾਮ੍ਨਾ ਚਰਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਤੀਰ੍ਯ ਮਹੀਤਲੇ
ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਅਾਸ ਨਾਮ 'ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇਦ੍ਵਾਪਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਖ੍ਯਯਾ ਅਰਣ੍ਯਾਮਿਵ ਹਵ੍ਯਾਸ਼ੀ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਮਜਾਯਤ
ਇਸ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਸਤਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵੈਪਾਯਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਸ ਪੁਨਰ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ ਵ੍ਯਸ੍ਤਵੇਦਤਯਾ ਲੋਕੇ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਵੰਡਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਾਨਾਞ੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਦੇਵਲੋਕੇ ਤਚ੍ਛਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ ਸਾਂਗੋਪਣਿषਦਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ ਨ ਚੇਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਸਂਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨੈਵ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਂ ਸਮੁਪਬृਂਹਯੇਤ੍ ਬਿਭੇਤ੍ਯਲ੍ਪਸ਼੍ਰੁਤਾਦ੍ਵੇਦੋ ਮਾਮਯਂ ਪ੍ਰਤਰਿष੍ਯਤਿ
ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂ।
ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਂਤਰਾਣਿ ਚ ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵੰਸ਼, ਮਨਵਾਂਤਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਲੱਛਣ ਹਨ।