ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਕੁਮਾਰੇਣ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਮੁਨਿਃ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗੇ ਕृਤਾਦਰਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ: ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ, ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਧਾ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਲੋਕੇ ਮਯਾ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਪਯਾ ਤਥਾ ਏਵਂ ਭੁਤਸ੍ਯ ਮੇਪ੍ਯੇਵਂ ਗੁਰੁਭੂਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਤੇਰੀ ਮੇਹਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਸਾਧਨਕਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨੋਦੇਤਿ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਤਪਸ਼੍ਚਰਾਮਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨੇ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ—ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।
ਇਤ੍ਥਂ ਕੁਮਾਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਮੁਨਿਨਾਰ੍ਥਿਤਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵਿਅਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ਂਭੋਰ੍ਮਨਨਂ ਚ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਸਾਧਨਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੇਦਸਂਮਤਮ੍
ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸੁਣਾਈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾਹਮਥ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਸਾਧਨਸਂਭ੍ਰਮਃ ਅਚਲੇ ਮਂਦਰੇ ਸ਼ੈਲੇ ਤਪਸ਼੍ਚਰਣਮਾਚਰਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਚਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਯਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਨਨ੍ਦਿਕੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ ਮੇ ਦਯਾਲੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਆਏ—ਉਹ ਦਇਆਲੂ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਖੀ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਉਵਾਚ ਮਹ੍ਯਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮੁਕ੍ਤਿਸਾਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ਂਭੋਰ੍ਮਨਨਂ ਵੇਦਸਂਮਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ: ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸੁਣਾਈ, ਸਿਫ਼ਤ, ਤੇ ਚਿੰਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਕਂ ਚ ਸਾਧਨਂ ਮੁਕ੍ਤੌ ਸ਼ਿਵੇਨ ਮਮ ਭਾषਿਤਮ੍ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕੁਰੁष੍ਵੇਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਦੱਸੇ: 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੁਣਾਈ ਆਦਿ ਸਾਧਨ ਅਮਲ ਕਰ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸਾਨੁਗੋ ਵਿਧਿਨਂਦਨਃ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਵਿਮਾਨੇਨ ਪਦਂ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸੇਨ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਂਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਸੂਤ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯੋਪਾਯਸ੍ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਕਯਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਾਈ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਤ੍ਰਿਕੇ ऽਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨਃ ਅਯਤ੍ਨੇਨੈਵ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਣਾਈ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਕਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਤ੍ਰਿਕੇ ऽਸ਼ਕ੍ਤੋ ਲਿਂਗਂ ਬੇਰਂ ਚ ਸ਼ਾਂਕਰਮ੍ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਤਰੇਤ੍ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਣਾਈ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇ।
ਅਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਹੇਦੇਵ ਯਥਾਬਲਮਵਂਚਯਨ੍ ਅਰ੍ਪਯੇਲ੍ਲਿਂਗਬੇਰਾਰ੍ਥਮਰ੍ਚਯੇਦਪਿ ਸਂਤਤਮ੍
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਧੋਖੇ ਦੇ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਮਂਡਪਂ ਗੋਪੁਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮਠਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥੋਤ੍ਸਵਮ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗਂਧਂ ਚ ਮਾਲ੍ਯਂ ਚ ਧੂਪਂ ਦੀਪਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮੰਡਪ, ਗੋਪੁਰ, ਤੀਰਥ, ਮਠ, ਖੇਤ, ਉਤਸਵ, ਕਪੜਾ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਂ ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯਮਪੂਪਵ੍ਯਂਜਨੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ਛਤ੍ਰਂ ਧ੍ਵਜਂ ਚ ਵ੍ਯਜਨਂ ਚਾਮਰਂ ਚਾਪਿ ਸਾਂਗਕਮ੍
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ, ਨੈਵੇਦ, ਪੂਪ ਤੇ ਸਵਾਦਲੇ ਪਕਵਾਨ, ਛਤਰੀ, ਝੰਡਾ, ਪੱਖਾ, ਚਾਮਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਰਾਜੋਪਚਾਰਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਧਾਰਯੇਲ੍ਲਿਂਗਬੇਰਯੋਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜਪਂ ਤਥਾ
ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਣਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਜਪ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ।
ਆਵਾਹਨਾਦਿਸਰ੍ਗਾਂਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਭਕ੍ਤਿਤਃ ਇਤ੍ਥਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਯਨ੍ਦੇਵਂ ਲਿਂਗੇਬੇਰੇ ਚ ਸ਼ਾਂਕਰੇ
ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਤਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਸਿਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਹਿਤ੍ਵਾਪਿ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਕਮ੍ ਲਿਂਗਬੇਰਾਰ੍ਚਨਾਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰ੍ਵੇ ਮਹਾਜਨਾਃ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ, ਸੁਣਾਈ ਆਦਿ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਇੰਝ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
ਬੇਰਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਂਤੇ ਦੇਵਤਾਗਣਾਃ ਲਿਂਗੇਬੇਰੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਥਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਮੂਰਤਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਥਾਂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਹੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੇਤਨ੍ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਵਕ੍ਤਾ ਮਹਾਦੇਵੋ ਨਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਵਾਹ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ! ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਚੰਭਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੇਵਲ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਵੇਨੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੁਰੁਮੁਖਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਮ੍ ਸ਼ਿਵੈਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿष੍ਕਲਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਅੰਗ ਰਹਿਤ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਕਲਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਕਲਨਿष੍ਕਲਃ ਨਿष੍ਕਲਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਲਿਂਗਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਗਤਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਦੋਹਾਂ ਹਨ। ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਕਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਬੇਰਂ ਸਾਕਾਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਗਤਮ੍ ਸਕਲਾਕਲਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧਃ ਪਰਃ
ਅੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੂਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੰਗ ਤੇ ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਲਿਂਗੇ ਚ ਬੇਰੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਨ੍ਯੇषਾਂ ਨਿष੍ਕਲਤ੍ਵਂ ਨ ਹਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਨਿष੍ਕਲੇ ਲਿਂਗੇ ਨਾਰਾਧ੍ਯਂਤੇ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਜੀਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਦੇਵਤਾਗਣਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੀਵ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੂष੍ਣੀਂ ਸਕਲਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦਰ੍ਚ੍ਯਂਤੇ ਬੇਰਮਾਤ੍ਰਕੇ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਸ਼ਂਕਰਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਚ
ਕੇਵਲ ਮੂਰਤ, ਜੋ ਅੰਗ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਵੇਦਾਂਤਸਾਰਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਣਵਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਤ੍ ਏਵਮੇਵ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਮਂਦਰੇ ਨਨ੍ਦਿਕੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਸਾਰ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਮੁਨਿਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ਯਦੇਵਵਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਬੇਰਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦृष੍ਟਂ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ ਸ਼ਿਵਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਜਾਯਾਂ ਲਿਂਗਂ ਬੇਰਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੂਰਤ ਹੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣੀ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।