ਏਵਂਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂਸਮਾਸਾਤ੍ਕਥਿਤਂਮਯਾ ਰਹਸ੍ਯਂਸਰ੍ਵਜਂਤੂਨਾਂ ਗੋਪਨੀਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਜ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਲੁਕਾਇਆ ਰੱਖੀਂ।
ਤਿਸ੍ਰੋਰੇਖਾਭਵਂਤ੍ਯੇਵਸ੍ਥਾਨੇषੁਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ ਲਲਾਟਾਦਿषੁਸਰ੍ਵੇषੁਯਥੋਕ੍ਤੇषੁਬੁਧੈਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਲਲਾਟ ਆਦਿਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂਸਮਾਰਭ੍ਯਯਾਵਦਂਤੋਭਵੇਦ੍ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂਸਂਧਾਰ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਕਮ੍
ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੰਨੀ ਲੰਬਾਈ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਂਗੁਲ੍ਯਾਮਧ੍ਯੇਤੁਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ ਅਂਗੁष੍ਠੇਨ ਕृਤਾਰੇਖਾ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਾਖ੍ਯਾ ਭਿਧੀਯਤੇ
ਮੱਝਲੇ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯੇਂਗੁਲਿਭਿਰਾਦਾਯ ਤਿਸृਭਿਰ੍ਭਸ੍ਮਯਤ੍ਨਤਃ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂਪਰਮ੍
ਤਿੰਨ ਮੱਝਲੀਆਂ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸृਣਾਮਪਿ ਰੇਖਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂਨਵਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਂਗੇषੁਤਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਸਾਵਧਾਨਤਯਾ ਸ਼ृਣੁ
ਹਰ ਇਕ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਲਈ ਨੌ ਨੌ ਦੇਵਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਕਾਰੋ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਰਜੋਗੁਣਃ ऋਗ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਮੇਵ ਚ
'ਅ' ਅੱਖਰ, ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਰਜੋ ਗੁਣ, ਰਿਗਵੇਦ, ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਹਵਨ—
ਮਹਦੇਵਸ਼੍ਚ ਰੇਖਾਯਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੈਃ
—ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਕਾਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਜੁਸ੍ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਂਦਿਨਂ ਚ ਸਵਨਮਿਚ੍ਛਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਂਤਰਾਤ੍ਮਕੌ
'ਉ' ਅੱਖਰ, ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਹਵਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਦੂਜੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਰੇਖਾਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੈਃ
ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਦੂਜੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਕਾਰਾਹਵਨੀਯੌ ਚ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤਮੋਦਿਵੌ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਸਵਨਂ ਤਥਾ
'ਮ' ਅੱਖਰ, ਹਵਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਰਾਤ ਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਾਮਵੇਦ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਹਵਨ—
ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚੈਵ ਚ ਰੇਖਾਯਾਸ੍ਤृਤਿਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੌ
—ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਪ, ਇਹ ਤੀਜੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਨਦੇਵਤਾਃ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੋ ਭੁਕ੍ਤਿਂਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿਲਕ ਲਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃਸ੍ਥਾਨਦੇਵਾਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਾਂਗੇषੁਮੁਨਿਸ਼੍ਵਰ ਤੇषਾਂ ਸਂਬਂਧਿਨੋਭਕ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਾਨਿਸ਼ृਣੁਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਕੇ ਵਾਰ੍ਧषੋਡਸ਼ਸ੍ਥਾਨਕੇਪਿ ਚ ਅष੍ਟਸ੍ਥਾਨੇ ਤਥਾ ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨੇਪਿ ਨਾਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਇਹ ਅੰਗ ਜਾਂ ਥਾਂ ਬਤੀ ਤੇ ਦੋ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਠ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਉਤ੍ਤਮਾਂਗੇ ਲਲਾਟੇ ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਸ੍ਤਥਾ ਨਾਸਾਵਕ੍ਤ੍ਰਗਲੇष੍ਵੇਵਂਹਸ੍ਤਦ੍ਵਯ ਅਤਃਪਰਮ੍
ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਗਲੇ ਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ।
ਕੂਰ੍ਪਰੇ ਮਣਿਬਂਧੇਚਹृਦਯੇਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਨਾਭੌਮੁष੍ਕਦ੍ਵਯੇਚੈਵਮੂਰ੍ਵੋਰ੍ਗੁਲ੍ਫੇਚਜਾਨੁਨਿ
ਕੋਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕਲਾਈਆਂ ਉੱਤੇ, ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ, رانਾਂ ਉੱਤੇ, ਟਖਣਿਆਂ ਤੇ, ਤੇ ਗੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਜਂਘਾਦ੍ਵਯੇਪਦਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਅਗ੍ਨ੍ਯਬ੍ਭੂਵਾਯੁਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਨ੍ਵਸੁਭਿਃ ਸਹ
ਦੋਨਾਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ—ਇਹ ਹਨ ਚੌਂਤੀ ਉੱਤਮ ਥਾਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਵਸੂਆਂ ਸਮੇਤ।
ਧਰਾਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚਸੋਮਸ਼੍ਚ ਅਪਸ਼੍ਚੇਵਾਨਿਲੋਨਲਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਸਸ਼੍ਚਵਸਵੋष੍ਟਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਧਰਤੀ, ਧ੍ਰੂਵ ਤਾਰਾ, ਚੰਦਰਮਾ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਸਵੇਰ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂਨਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਂਧਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾषੋਡਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂਤੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਲਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਰ੍षਕੇਚਲਲਾਟੇਚਕਂਠੇਚਾਂਸਦ੍ਵਯੇਭੁਜੇ ਕੂਰ੍ਪਰੇਮਣਿਬਂਧੇਚਹृਦਯੇਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੇ
ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਗਲੇ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕਲਾਈਆਂ ਉੱਤੇ, ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਪृष੍ਠੇਚੈਵਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਯਜੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਵਿਦੈਵਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤਿਂਤਥਾਰੁਦ੍ਰਮੀਸ਼ਂਨਾਰਦਮੇਵਚ
ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਈਸ਼ ਤੇ ਨਾਰਦ।
ਵਾਮਾਦਿਨਵਸ਼ਕ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਏਤਾਃ षੋਡਸ਼ਦੇਵਤਾਃ ਨਾਸਤ੍ਯੋਦਸ੍ਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌਦ੍ਵੌਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਵਾਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੋਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਹਨ; ਨਾਸਤਯ ਤੇ ਦਸਰਾ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥਵਾਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਕੇਸ਼ੇਚਕਰ੍ਮਯੋਰ੍ਵਦਨੇਤਥਾ ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇ ਚ ਹृਦਯੇਨਾਭ੍ਯਾਮੂਰੁਯੁਗੇਤਥਾ
ਜਾਂ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਦੋਨਾਂ رانਾਂ ਉੱਤੇ।
ਜਾਨੁਦ੍ਵਯੇਚਪਦਯੋਃ ਪृष੍ਠਭਾਗੇ ਚ षੋਡਸ਼ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਃਕੋ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ੋਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਵਾ
ਦੋਨਾਂ ਗੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ—ਇਹ ਹਨ ਸੋਲਾਂ ਥਾਂ: ਸ਼ਿਵ, ਚੰਦਰਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਘਨਹਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚੈਵਹृਦਯੇਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤਥਾਨਾਭੌਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਨਾਗਸ਼੍ਚਨਾਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਉਭਯੋਰृषਿਕਨ੍ਯਕਾਃ
ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਨਾਗ, ਨਾਗ ਕੁੜੀਆਂ, ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ।
ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੀਰ੍ਥਾਃ ਪृष੍ਠੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਃ ਇਤ੍ਯੇਵ षੋਡਸ਼ ਸ੍ਥਾਨਮਥੋਚ੍ਯਤੇ
ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲਾਂ ਥਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਗੁਹ੍ਯਸ੍ਥਾਨਂ ਲਲਾਟਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਦ੍ਵਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਅਂਸਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਹृਦਯਂ ਨਾਭਿਰਿਤ੍ਯੇਵਮष੍ਟਕਮ੍
ਗੁਪਤ ਥਾਂ, ਮੱਥਾ, ਦੋ ਕੰਨ, ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਦੋ ਮੋਢੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਨਾਭੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਥਾਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤਦੇਵਤਾਸ਼੍ਚਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਭਸ੍ਮਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਭਸਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਥ ਵਾ ਮਸ੍ਤਕਂ ਬਾਹੂਹृਦਯਂ ਨਾਭਿਰੇਵ ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਮੂਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਧਾਰਣੇ ਭਸ੍ਮਵਿਜ੍ਜਨਾਃ
ਜਾਂ, ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਨਾਭੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਥਾਂ ਭਸਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤਿਲਕ ਲਈ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ।