ਸਰ੍ਵੋਪਨਿषਦਾਂਸਾਰਂਸਮਾਲੋਕ੍ਯਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਇਦਮੇਵ ਹਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਕਮ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਗਲ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਂਨਿਂਦਤੇਯੋਵੈਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸੋਨ੍ਯਜਾਤਕਃ ਯਾਤਿਚਨਰਕੇਘੋਰੇਯਾਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਸਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਯਜ੍ਞੇਜਪੇਹੋਮੇਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇਸੁਰਾਰ੍ਚਨੇ ਧृਤਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਃਪੂਤਾਤ੍ਮਾਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਤਿਮਾਨਵਃ
ਸ਼ਰਾਧ, ਯਜ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਨਾਨਂ ਮਲਤ੍ਯਾਗੇਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂਸਦਾਸ਼ੁਚਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਨਾਨਂਹਰੇਤ੍ਪਾਪਂਜ੍ਞਾਨਸ੍ਨਾਨੇਪਰਂਪਦਮ੍
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁਯਤ੍ਫਲਮ੍ ਤਤ੍ਫਲਂਸਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਕਰੋਨਰਃ
ਜਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂਗਂਗਾਸ੍ਨਾਨਂਦਿਨੇਦਿਨੇ ਭਸ੍ਮਰੂਪੀਸ਼ਿਵਃਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਸ੍ਮ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਾਵਨਮ੍
ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਖ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਤਦੂਨਂਨਤਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂਨਤਦ੍ਦਾਨਂਜਪੋਨਸਃ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰੇਣਵਿਨਾਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਯਦਨੁष੍ਠਿਤਮ੍
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ, ਭਜਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯਕਨ੍ਯਾਨਾਂਦੀਕ੍ਸ਼ਾਹੀਨਨृਣਾਂ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂਪਰਤੋਜਲਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ।
ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਂ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂਨਿਯਤਮਾਨਸਃ ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਃ ਸਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯਾਂਗੇਨੈਵਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਏਕੋਪਿਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਃ ਤਸ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿਰਰ੍ਥਂਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਰਹਿਤੋ ਯਦਿ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੀ ਰੁਦਰਾਖ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂਸਮਾਸਾਤ੍ਕਥਿਤਂਮਯਾ ਰਹਸ੍ਯਂਸਰ੍ਵਜਂਤੂਨਾਂ ਗੋਪਨੀਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਜ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਲੁਕਾਇਆ ਰੱਖੀਂ।
ਤਿਸ੍ਰੋਰੇਖਾਭਵਂਤ੍ਯੇਵਸ੍ਥਾਨੇषੁਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ ਲਲਾਟਾਦਿषੁਸਰ੍ਵੇषੁਯਥੋਕ੍ਤੇषੁਬੁਧੈਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਲਲਾਟ ਆਦਿਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂਸਮਾਰਭ੍ਯਯਾਵਦਂਤੋਭਵੇਦ੍ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂਸਂਧਾਰ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਕਮ੍
ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੰਨੀ ਲੰਬਾਈ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਂਗੁਲ੍ਯਾਮਧ੍ਯੇਤੁਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ ਅਂਗੁष੍ਠੇਨ ਕृਤਾਰੇਖਾ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਾਖ੍ਯਾ ਭਿਧੀਯਤੇ
ਮੱਝਲੇ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯੇਂਗੁਲਿਭਿਰਾਦਾਯ ਤਿਸृਭਿਰ੍ਭਸ੍ਮਯਤ੍ਨਤਃ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂਪਰਮ੍
ਤਿੰਨ ਮੱਝਲੀਆਂ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸृਣਾਮਪਿ ਰੇਖਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂਨਵਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਂਗੇषੁਤਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਸਾਵਧਾਨਤਯਾ ਸ਼ृਣੁ
ਹਰ ਇਕ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਲਈ ਨੌ ਨੌ ਦੇਵਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਕਾਰੋ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਰਜੋਗੁਣਃ ऋਗ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਮੇਵ ਚ
'ਅ' ਅੱਖਰ, ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਰਜੋ ਗੁਣ, ਰਿਗਵੇਦ, ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਹਵਨ—
ਮਹਦੇਵਸ਼੍ਚ ਰੇਖਾਯਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੈਃ
—ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਕਾਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਜੁਸ੍ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਂਦਿਨਂ ਚ ਸਵਨਮਿਚ੍ਛਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਂਤਰਾਤ੍ਮਕੌ
'ਉ' ਅੱਖਰ, ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਹਵਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਦੂਜੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਰੇਖਾਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੈਃ
ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਦੂਜੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਕਾਰਾਹਵਨੀਯੌ ਚ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤਮੋਦਿਵੌ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਸਵਨਂ ਤਥਾ
'ਮ' ਅੱਖਰ, ਹਵਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਰਾਤ ਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਾਮਵੇਦ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਹਵਨ—
ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚੈਵ ਚ ਰੇਖਾਯਾਸ੍ਤृਤਿਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਿਵਦੀਕ੍ਸ਼ਾਪਰਾਯਣੌ
—ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਪ, ਇਹ ਤੀਜੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਨਦੇਵਤਾਃ ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੋ ਭੁਕ੍ਤਿਂਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿਲਕ ਲਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃਸ੍ਥਾਨਦੇਵਾਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਾਂਗੇषੁਮੁਨਿਸ਼੍ਵਰ ਤੇषਾਂ ਸਂਬਂਧਿਨੋਭਕ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਾਨਿਸ਼ृਣੁਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਕੇ ਵਾਰ੍ਧषੋਡਸ਼ਸ੍ਥਾਨਕੇਪਿ ਚ ਅष੍ਟਸ੍ਥਾਨੇ ਤਥਾ ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨੇਪਿ ਨਾਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਇਹ ਅੰਗ ਜਾਂ ਥਾਂ ਬਤੀ ਤੇ ਦੋ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਠ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਉਤ੍ਤਮਾਂਗੇ ਲਲਾਟੇ ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਸ੍ਤਥਾ ਨਾਸਾਵਕ੍ਤ੍ਰਗਲੇष੍ਵੇਵਂਹਸ੍ਤਦ੍ਵਯ ਅਤਃਪਰਮ੍
ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ, ਗਲੇ ਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ।
ਕੂਰ੍ਪਰੇ ਮਣਿਬਂਧੇਚਹृਦਯੇਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਨਾਭੌਮੁष੍ਕਦ੍ਵਯੇਚੈਵਮੂਰ੍ਵੋਰ੍ਗੁਲ੍ਫੇਚਜਾਨੁਨਿ
ਕੋਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕਲਾਈਆਂ ਉੱਤੇ, ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ, رانਾਂ ਉੱਤੇ, ਟਖਣਿਆਂ ਤੇ, ਤੇ ਗੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਜਂਘਾਦ੍ਵਯੇਪਦਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਅਗ੍ਨ੍ਯਬ੍ਭੂਵਾਯੁਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਨ੍ਵਸੁਭਿਃ ਸਹ
ਦੋਨਾਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ—ਇਹ ਹਨ ਚੌਂਤੀ ਉੱਤਮ ਥਾਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਵਸੂਆਂ ਸਮੇਤ।
ਧਰਾਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚਸੋਮਸ਼੍ਚ ਅਪਸ਼੍ਚੇਵਾਨਿਲੋਨਲਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਸਸ਼੍ਚਵਸਵੋष੍ਟਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਧਰਤੀ, ਧ੍ਰੂਵ ਤਾਰਾ, ਚੰਦਰਮਾ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਸਵੇਰ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂਨਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਂਧਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾषੋਡਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂਤੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਲਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।