ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਸੰਤ ਜਨੋ, ਸ਼ਿਵ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੱਤ—ਚਾਹੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਮਾਟੀ—ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਆਪ ਹੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਲਿੰਗ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਯੰਤ੍ਰ-ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਜਦੋਂ ਬਿੰਦੁ ਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਾਇਤ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਯੰਤ੍ਰ-ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ੋਧ ਸੌਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਲਿੰਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੌਰੁਸ਼ ਲਿੰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਵੀ ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਸ਼ਿਲਪੀ ਰਾਹੀਂ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਭੋਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੌਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਭੀ, ਜੀਭ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ, ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ, ਕਮਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਚਲਾਇਤ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਪੌਰੁਸ਼ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ; ਦਰੱਖਤ ਪੌਰੁਸ਼ ਹਨ, ਬੂਟੇ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ। ਸ਼ਾਸ਼ਟਿਕ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਹੈ, ਸ਼ਾਲੀ, ਗੋਧੂਮ ਆਦਿਕ ਪੌਰੁਸ਼ ਹਨ। ਪੌਰੁਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੈਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਲਿੰਗ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਲਾਇਤ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸ-ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਬਾਣਾ-ਲਿੰਗ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਸਫਟਿਕ ਅਤੇ ਬਾਣਾ ਲਿੰਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਸਚੇਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਫਟਿਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸ-ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਫਟਿਕ ਲਿੰਗ ਸਭ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੇਤਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਨ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਅਰਪਣ ਕਰਨ। ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਤ੍ਰ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਹੀ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਲਈ ਸੁਕਸ਼ਮ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਦੀ ਹੀ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੂਤੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਲੋਕਿਕ ਅੱਗ, ਵੇਦਿਕ ਅੱਗ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ। ਲੋਕਿਕ ਅੱਗ ਦੀ ਭਸਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ, ਧਾਤੂ, ਅਨਾਜ, ਆਦਿਕ। ਤਿਲ ਆਦਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਕਪੜੇ ਆਦਿਕ ਅਤੇ ਵਧੀ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ। ਵੇਦਿਕ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਸਮ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਹੋਮ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਭਸਮ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਿਲਵਾ ਲੱਕੜ ਸਾੜ ਕੇ ਜੋ ਅੱਗ ਬਨਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਭਸਮ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਦੀ ਭਸਮ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਦੀ ਲੈਣ ਜਾਂ ਆਮ ਗੋਬਰ ਵਰਤੋ। ਸ਼ਮੀ, ਅਸ਼ਵਥ, ਪਲਾਸ਼, ਔਦੁੰਬਰ, ਵਟ, ਬਿਲਵਾ ਆਦਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭਸਮ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਭਸਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਦਰਭਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਚਿਤ ਲੱਕੜ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜੋ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਰੱਖੋ। ਚਮਕ ਲਈ ਇਹ ਭਸਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਨੂੰ 'ਭਸਮ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਏਸੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲੋਕ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਸਾੜ ਕੇ ਚੰਗਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਪਚਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਸਾੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਭਸਮ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਈ। ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਭਾਣੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਤਨ (ਸਾਰ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ: ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤੱਤ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦਾ ਤੱਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਤੱਤ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ, ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷ਣੁ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦਾ ਤੱਤ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ) ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਅਮੋਘ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸਭ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।