ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੋਵੇਂ ਜਨਮੇ ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਤਾਇਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਕੈਲਾਸਾ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰਾ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ। ਕੋਟੀ ਰੁਦ੍ਰਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਾ ਕੋਟੀ ਰੁਦ੍ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਦ੍ਰਾ ਹੈ। ਵਾਯਵੀਯਾ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਘਰਮਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ व्यास ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਢਲਿਆਂ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ द्वैपायन ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ, ਦੂਜੀ ਰੌਦ੍ਰੀ, ਤੀਜੀ ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਚੌਥੀ ਕੋਟੀ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਪੰਜਵੀਂ ਉਮਾ, ਛੇਵੀਂ ਕੈਲਾਸਾ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਯਵੀਯਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਆਗਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਕੀਤੀ, व्यास ਜੀ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਵਿਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਿਰਵੈਰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣਾ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ, ਵਿਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਨੂੰ ਅਜੋਬਾ ਪੁਰਾਣ, ਵਿਦਾਂਤ ਦੀ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣਾਓ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। "ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣਾ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਵਿਦਾਂਤ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਚਕਰ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਛੇ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਉੱਠਿਆ—'ਇਹ ਪਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ'—ਤੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਰੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੋ, ਹਰ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ।'" "ਕੌਣ ਹੈ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਅਤੀਤ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ? ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰਾ, ਇੰਦ੍ਰਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਓ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।" "ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ, ਉਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਾ ਦਾ ਮੂਲ ਗਿਆਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ।" "ਹੁਣ, ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਧਕ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" "ਲਕਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਸਾਧਨ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ; ਸਾਧਕ ਉਹ ਹੈ ਜੋ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਸਥਾਈ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।" "ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾਂਝ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।" "ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸਾਧਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਿਖਾਏ ਹਨ।" "ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨਾ।" "ਮਨ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਮਹਾਨ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ, ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਇਹ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੋ।" "ਲੋਕ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸੁਣਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਫਿਰ ਪਾਠ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਵਿਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ, ਪਰਮ ਲਕਸ਼—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।