ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਬਲਦ ਕਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਬਲਦ, ਜੋ ਧਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇਕ ਦਿਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਣ-ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਫਿਰ ਕਾਰਣ-ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਕਾਰਣ-ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਠਾਈਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਕਾਰਣ-ਈਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਛਪੰਜ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਮ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਚਕ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਆਦਿ ਲਿੰਗਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ, ਲਯ, ਤਿਰੋਭਾਵ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ—ਇਹ ਪੰਜ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਾਣਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨਾ, ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ, ਤਪ, ਜਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਆਤਮਾਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ sovereignty (ਸਰਵਰਾਜ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਨ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਕਾਲ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਚਕ੍ਰ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਕ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭੋਗ ਚਕ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਚਕ੍ਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮੋਹ ਚਕ੍ਰ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਅਵਿਦਿਆ ਰੂਪ ਪੰਜਵਾਂ ਚਕ੍ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਦਸ ਕਰੋੜ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਣ-ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦਸ ਕਰੋੜ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਰਵਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵਰਾਜ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਅਡੋਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਪੇ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੰਦੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਬੈਠਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੰਜਵਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਘੇਰਾ ਹੈ; ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚੌਥਾ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਅਘੋਰਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤੀਜਾ, ਉੱਚਤਮ ਘੇਰਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਸੰਭੂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੂਜਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾ ਘੇਰਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੰਡਪ ਹੈ। ਉਥੇ, ਬਲੀਨਾਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਮੰਡਪ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੋਮਾਸਕੰਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੀਜਾ, ਉੱਚਤਮ ਮੰਡਪ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਮੰਡਪ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨ੍ਰਿੱਤ ਮੰਡਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਵਸਥਾ ਮੂਲ ਮਾਇਆ ਦੀ ਉਥੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗਰਭ-ਗ੍ਰਹ, ਮੰਗਲਮਈ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਨੰਦੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬਾਹਰ ਖੜਾ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ 'ਨਮ:' ਪੰਜ ਲੱਖ ਵਾਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ-ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ ਬਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ-ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜਪ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਸ਼, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵੈਸ਼-ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਮੰਤਰ-ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ-ਭਾਵ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ, ਮੰਤਰ, ਘੇਰੇ, ਲੋਕ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।