ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ, ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭੈਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੁਖ ਹਨ, ਉਪਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੁਖ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਉਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਇਆ। ਹੇਠਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੁਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਉਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੁਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ; ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਾਵਟ, ਉਪਰ ਕੋਈ ਲੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਹਨ, ਉਪਰ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਪਰ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇੜੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਜੇੜੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਪਰ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਜੇੜੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜੇੜੇ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਰਮਿਤ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉਪਰ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ। ਹੇਠਾਂ ਲਿੰਗ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਪਰ ਢੱਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹੇਠਾਂ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਪਰ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਹੇਠਾਂ 112 ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਪਰ ਨਾਦ ਦਾ; ਹੇਠਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਲੋਕ, ਉਪਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲੋਕ। ਉਪਰ ਨਮਸਕਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਈ ਲੁਕਾਵਟ ਉਥੇ ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇੜੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇੜੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਵੈ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਂ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅੱਠ-ਵਿਧੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਵੇਦਕ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਰਮ ਦੇ ਭੈਂਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਪਰ ਧਰਮ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ। ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸਹਿਣ-ਸ਼ੀਲਤਾ, ਕੰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅੱਖਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਗਿਆਨ ਮਨ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਰਮ ਦੀ ਗਾਂ, ਧਰਮ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ। ਜੇੜੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਨ-ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ 14 ਲੋਕ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਨ; 14 ਲੋਕ ਕਾਰਨ-ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਨ। ਕਾਰਨ-ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ 28 ਲੋਕ ਹਨ; ਉਪਰ 56 ਕਾਰਨ-ਈਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਦਾ ਲੋਕ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਦਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ; ਉਥੇ ਪਰਮ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਕਰਮ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ, ਲਯ, ਲੁਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ—ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਤ, ਚਿੱਤ, ਆਨੰਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ, ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੀਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਵ-ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇੜੇ ਉਹ ਝਲਕ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਰੀਤ, ਤਪ, ਜਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ, ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਜਦ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਆਨੰਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੰਜ-ਵਿਧੀ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ, ਸੁਖ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਉਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੱਤ ਦਾ ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।