ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਕਲਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੱਕ—ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਚਿ ਲੋਕ ਤੱਕ, ਅਠਾਈ ਲੋਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਚਿ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਛਪੰਜ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ-ਕੈਲਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਕੁਝ ਓਹਲੇ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾ, ਮਹਿਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਝੂਠ, ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਝੂਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਵਿਕਾਰ, ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਗਰੀਬੀ, ਮੰਦ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਮਹਾਨ ਮਹਿਲੀ ਰੂਪ—ਇਸ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਨੰਦ। ਹੇਠਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਉੱਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਇਆ। ਹੇਠਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਰਮ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਜੋਂ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਪਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਜੋਂ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਪਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਨਾਸ਼ਵੰਤ। ਹੇਠਾਂ ਓਹਲੇਪਣ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਓਹਲੇਪਣ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਾਂ ਬੰਨ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਹਨ; ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਨ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਾਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਕਰਮ ਦਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਪਰ ਸਰਵੋਚਤ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਜੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉੱਪਰ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ। ਹੇਠਾਂ ਲਿੰਗ ਓਹਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉੱਪਰ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਾਂ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਹੇਠਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ 112 ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉੱਪਰ ਨਾਦ ਦਾ; ਹੇਠਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਲੋਕ, ਉੱਪਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲੋਕ। ਉੱਪਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਓਹਲੇਪਣ ਮਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਓਹਲੇਪਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਅੰਸ਼ ਤੱਕ। ਆਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਬੰਨ੍ਹ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਧਰਮ ਦੇ ਮਹਿਲੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉੱਪਰ, ਧਰਮ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹਨ। ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸੰਯਮ ਹਨ, ਕੰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਸਾਹ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬਲਦ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਦਾ ਇਹ ਬਲਦ, ਧਰਮ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਤਿੰਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਵੱਖਰੀ। ਜੋ ਕਾਰਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਣ-ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ, ਉਹ ਸਦਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਤ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਸੁਖਮ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਕਾਰਣ-ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਕਾਰਣ-ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਠਾਈ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਕਾਰਣ-ਈਸ਼ਾ ਦੇ ਛਪੰਜ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਮਕ ਲੋਕ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਗਿਆਨ-ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਿ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਕਾਰਜਾਂ—ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ, ਲੀਨਤਾ, ਓਹਲੇਪਣ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ—ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਉਹਦਾ ਰੂਪ ਸੱਤ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਸਦਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ; ਉਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੁਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ।