ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਾਧਨਾ ਅਪਣਾਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਥੋਥਾ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਜਪ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਯੋਗੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਨ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਅਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ-ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਤਪਸ-ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿੱਤ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਜਪ-ਯੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੋक्ष ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਪ ਯੋਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ austerity ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' — ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਨਮ:' ਦਾਤਾ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਥੋਥਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਤੱਕ, ਮਾਘ ਅਤੇ ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਕੇ, ਮਿਤ-ਭੋਜ ਕਰਕੇ, ਬੋਲ ਚੰਗਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪੰਜ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਚੰਦ੍ਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੰਗਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਭੈਅ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਚੌਦਵੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ, ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਸੰਯਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਰ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ (੧,੧੨) ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਆਚਾਰਯ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਚੁਣੋ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਹੋਣ, ਚੁਣੋ — ਜਿਹੜੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਅਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਣ। ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਆਰੰਭੋ। ਆਪਣੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ, ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਰਾਂ, ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਮ ਕਰੋ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਪਿਲਾ ਘੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਉ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿਉ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ੩੬ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਭੋਜਨ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਿਉ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੁਦਰਾਕਸ਼, ਕਪੜਾ, ਮਿਠਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰੋ। ਭੋਜਨ ਉਪਹਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾ ਸਾਧਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਲੱਖ ਜਪ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੱਕ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪਕ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ (ਸੌ ਲੱਖ) ਜਪ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਨਵਾਂ ਕਲਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੱਕ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਭੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਠਾਈ (੨੮) ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਚੀ ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਚੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਛਪੰਜ (੫੬) ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ-ਕੈਲਾਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਓਟ ਲਾ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਆਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ ਨੂੰ 'ਚੱਕਰਪਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।