ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਣ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਮੰਦ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ, ਉਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਦਵੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਾਣੋ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਕਿ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼, ਤਾਰਾ-ਰੌਦ੍ਰ, ਵੈਨਾਇਕ, ਔਮਿਕ, ਮਾਤ੍ਰ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੌਦ੍ਰ, ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਤ ਰੌਦ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਹਨ। ਕੋਟੀਰੌਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਰੌਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯਵੀਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਪੁਰਾਣ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਪੂਣਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਰੌਦ੍ਰ, ਵੈਨਾਇਕ, ਔਮਿਕ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਗਿਆਰਾਂ ਰੌਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ; ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼ਤ ਰੌਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ। ਕੋਟੀਰੌਦ੍ਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਸਾਹਸ੍ਰ ਕੋਟੀਰੌਦ੍ਰ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਰੌਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਵਾਯਵੀਯ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਘਰਮਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵਾ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਜਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਵੈਪਾਯਨ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਤੱਕ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਚੋਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ, ਦੂਜੀ ਰੌਦ੍ਰੀ, ਤੀਜੀ ਸ਼ਤ ਰੌਦ੍ਰ, ਚੌਥੀ ਕੋਟੀਰੌਦ੍ਰ, ਪੰਜਵੀਂ ਉਮਾ, ਛੇਵੀਂ ਕੈਲਾਸ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਯਵੀਯ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਵੈਯੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ, ਤ੍ਰੈ-ਤਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਦੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵVedānta ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਹ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ, ਵVedānta ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵVedānta ਦਾ ਸਰਵਤਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਠ ਕਰ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। "ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।" ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤਾਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ; ਸੱਚਾ ਤੱਤ, ਵVedānta ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। "ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।" ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸਰਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਛੇ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ—"ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ"—ਤੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਰਜਨਹਾਰ, ਕੋਲ ਪੁੱਛਣ ਗਏ। ਨਮਰਤਾ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸਰਜਨਹਾਰ ਹੋ, ਹਰ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ।" "ਕੌਣ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਅਤੀਤ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ?" "ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ।" "ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਪਾ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਓ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਯਜਨ ਕਰਵਾਈ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵVedānta ਸਮਾਨਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ।