ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ, ਬਾਰਾਂ ਸੁਪਾਰੀ ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਪੱਤੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਪੂਰ, ਇਲਾਇਚੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭੋਗ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਤਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਆਯੁ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਇਹ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਭੇਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੋਈ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਰਜਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੰਕਰਾਂਤੀ, ਵਿ਷ੁਵ, ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਇਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭੀ ਸਮੂਹਕ ਇਕੱਠ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ, ਤਦ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਨਮ ਦੀ ਭੇਟ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਨਿਰਣੇਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਜਾਂ ਚੇਤਨ, ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਨਾਦ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਨਾਦ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਦ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਲਿੰਗ, ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਨਾਦ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਵ ਨਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਦਇਆ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਦਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਭਗਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਰਗ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰਗ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਅੰਕੁਰ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਵਾਸ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਹੈ। ਅੰਕੁਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਨਮ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਜੀਵ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਜਨਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਭੰ’ ਦਾ ਅਰਥ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਭਗ’ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਭਗ’ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਭੋਗ ਹੈ; ਇਹੀ ਇਸਦਾ ਸਰਵੋਚ ਅਰਥ ਹੈ। ਮੁੱਖ ‘ਭਗ’ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ‘ਭਗਵਾਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵੰਤ ਹੀ ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ‘ਭਗ’ ਦਾ ਮਾਲਕ ‘ਭਰਗ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ‘ਭਗ’ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ‘ਭਗ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ ਲਈ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਮ ਲੋਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਪੂਜਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਮਹਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਪੰਜ ਗਉ-ਉਤਪਾਦ—ਗੋਬਰ, ਗੋਮੂਤਰ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦੁੱਧ ਆਦਿ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਭੇਟ ਵੀ, ਗੋ-ਦੁੱਧ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਗੂੰਜ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ ਹੈ; ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਯੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਮ’ ਅੱਖਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਓ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।