ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਜੋਗ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਦਿਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਘਾਟ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤਕ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਵਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚਤੁਰਥੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ‘ਪੂਜਾ’ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਿਕ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਦੋਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂ ਨੈਮਿਤਿਕ ਕਰਮ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਦਿਨ, ਮਹੀਨਾ, ਪੱਖ ਜਾਂ ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਗਣਪਤਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਪੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਖ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਤਵੀਂ ਤਿਥੀ, ਜਦੋਂ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਸ਼ਠ ਜਾਂ ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਪੱਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਹਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਕਟ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪਖ ਦੀ ਚੌਦਹਵੀਂ ਜੋ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ। ਆਰਦਰਾ ਜਾਂ ਮਹਾਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਜਾ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਦਰਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਦਰਾ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾਨ, ਤਪ, ਹਵਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਲਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਭੋਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਐਤਵਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤੇਲ, ਰੂਈ ਦਾ ਦਾਨ ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੜ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਕਪੜਾ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਕਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੁਕਾ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਰਗੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਮਪੱਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਸਕੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੀਵੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ, ਸੋਨਾ, ਘਿਉ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਹੋਰ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਔਰਤ ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾ-ਹਸਤੀਆਂ, ਸੱਪ, ਪੁਲਾਂ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰੋਗ, ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਮਕ, ਲੋਹਾ, ਤੇਲ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਫਲ, ਸੁਗੰਧ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਰਲ-ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਰਮਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹਵਿਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੋਗ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।