ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਦ੍ਹਵੀ ਤੀਥ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਾਈ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਤੁਟ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਕਰੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਭੈਰਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਟ ਜਾਂ ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੈਲਾਸ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਓਮ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਸ ਅੱਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ—ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ—ਉਸ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਜਣ ਉਪਰੰਤ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਮਾਰਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਣ, ਅਸ਼ੁਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਮੰਦ ਬੋਲਣ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਦ੍ਹਵੀ ਤੀਥ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼, ਤਾਰਾ-ਰੌਦ੍ਰ, ਵੈਣਾਯਕ, ਓਮਿਕ, ਮਾਤ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ (ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ), ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਯਵੀਯਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰ, ਵੈਣਾਯਕ, ਓਮਿਕ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਕੈਲਾਸ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ; ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ। ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਸਹਸ੍ਰਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਹੈ। ਵਾਯਵੀਯਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਘਰਮਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵਾ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਦਵਾਪਰ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਵੈਪਾਯਨ ਆਦਿ ਨੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ, ਦੂਜਾ ਰੌਦ੍ਰੀ, ਤੀਜਾ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ, ਚੌਥਾ ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਉਮਾ, ਛੇਵਾਂ ਕੈਲਾਸ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵਾਯਵੀਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੁਤੀ, ਸ੍ਰਮ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਆਗਮ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ, ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਬਿਨਾ ਠੱਗੀ ਦੇ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ, ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰ ਸੁਣਨ ਉਪਰੰਤ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਰ ਅਤੇ ਸਰਵਤ ਹੈ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਓ।