ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਧੂ, ਸਰਯੂ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਸੱਤ ਗੰਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਮਿਲੇ; ਅਜਿਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਯਜ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ, ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ। ਜੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ—ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਰਾਬਰੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ—ਹਰੇਕ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ (ਜਹਿ) ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਸਮਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਜਾਂ ਵਰਤ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ austerity, ਗਿਆਨ, ਯੋਗ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੌਵੀ ਲੱਖ ਗਾਇਤਰੀ ਜਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਪਾਤ੍ਰ' ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਕੇ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ 'ਸ਼ੁੱਧ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਕ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਇਆ ਹੋ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ, ਉਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੈਲਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਆਦਰ, ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਚਰਨ ਧੋਣਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਕੱਪੜੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਘਿਉ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਛੇ-ਸਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਆੰਜਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਪਾਨ, ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਤੋਹਫ਼ੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ, ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪਕਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਤੇ, ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਰ ਦਿਨ ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਆਦਿਕ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਖ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਕਰਨ; ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ; ਗਿਆਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ; ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ। ਜੋ ਆਨੰਦ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਜੋ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ। ਜੋ ਧਨ ਤਪ, ਭਿੱਖ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਮੱਧਮ ਹੈ, ਤੇ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ, ਵਿਰਤਾ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ, ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਧਨ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਹੋਰ ਤੋਹਫ਼ੇ, ਬਾਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਤੇ, ਜਾਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਕੱਪੜੇ, ਅਨਾਜ, ਗੁੜ, ਚਾਂਦੀ, ਨਮਕ, ਲੌਕੀ, ਬਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਦੇਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਪ੍ਰਾਪਤਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਸਲ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।