ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪੀਚਰ, ਸ਼ੁਭ ਪਾਤਰ, ਹੋਰ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਚਮਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਤਾਜਾ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੀਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਧ ਆਚਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਦੇ ਜਾਂ ਨਿਕਲਦੇ, ਕੁਝ ਚੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾਤੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਥਾਂ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦੇ, ਪੱਖਾ ਕਰਦੇ, ਸੂਰਜੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਆਲਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਦੇ ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਹਿਰਣ, ਨੀਲਗਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਪਿਆਸ ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ। ਕੋਈ ਥਾਂ, ਮੋਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਸਾਂਡ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਝਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਸਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਤੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹੋਰ ਥਾਂ, ਕਾਂਗਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਕਿਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਕੁਕ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਸਾਰੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪੰਛੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੇ ਨਿੱਤ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਕੁਕ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ। ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਇੱਕ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ, ਹੀਰੇ ਦੀ ਚੌਕੀ ਤੇ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਉੱਤੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਰੰਗ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉਠੇ, ਮਨ ਅਡੋਲ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ। ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਦਿਵਯ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਮਾਨ ਆਇਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਭਟਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ। ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਦਿਵਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਢੋਲ ਤੇ ਮੁਰਜਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਬਾਂਸਰੀ ਤੇ ਵੀਨਾ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ। ਵਿਭਿੰਨ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਛਤਰ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਨਾਚਣ, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸ਼ੂਰੀ ਸਾਂਡ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ, ਵਿਦ੍ਰਾਮਾ ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੜੀ ਨਾਲ। ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ, ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਚੰਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਛੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਦਿਵਯ ਸਿੰਹਾਸਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਹਚਰੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਸ-ਪਾਸ ਰੰਪਾਰਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਦੇ। ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਜਗਤ ਦੇ ਰਚਿਤਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਆਦੇਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਵਰਾਹ-ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਟਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸਯਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸੁਭਾਵਤ ਸਰੀਰ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਮਾਨੋ ਮੁਕਤੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁਕੀ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਚੁਕਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਮਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡਵਤ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਛੇ ਕੁਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਯਗਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਚਾਹਨਾ ਰੱਖਦੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ, ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਵਿਅਾਸਾ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਜੋ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਚੇਲੇ, ਨਾ ਨਾਸਤਿਕ; ਜੇ ਮੋਹਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁਧ ਆਚਰਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ, ਧਰਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮੈਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਲਿਆ; ਹੁਣ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਸਦਾ ਸਿੱਖੀ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਯਗਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਮਹਾ-ਯਗਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਲੋਕ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੇੜੇ ਵਸੇਬਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ, ਨਿਰਲੇਪ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣਾ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਨਾਸਤਿਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੋਂ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਅਭਕਤ ਭਗਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਭਗਤ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਮੁੜ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸੁਣਨ।