ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਜੋ ਤੂੰ ਚਮਕ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਉਹਦਾ ਅਰਥ ਇਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਖਣੀ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚਲਾ ਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਉੱਚਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੰਦੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨ ਡਰਿਆ, ਨ ਨਿਮਰਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਨਾ ਠਹਿਰ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਊਂਠ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਸਦਾ ਊਂਠ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਮੇਰਾ ਅਦਬ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਨੰਦੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਦੱਸ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦীক্ষਿਤ ਕਰ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਧਰਮ-ਰਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੀ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੰਦੀ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਝੁਕ ਕੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਧਰ, ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨੰਦੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਨੰਦੀ ਉੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਖਣੀ ਮੇਰੁ ਦੇ ਕੁਮਾਰਾ ਸ਼ਿਖਰ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਸਕੰਦ-ਸਰਸ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਸ਼ੀਤਲ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਕਦੇ ਥੱਲਾ, ਕਦੇ ਉੱਚਾ। ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਸੀ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਉਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੋਸ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਵਲ-ਫੁੱਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਝਲਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਉਤਰੇ ਹੋਣ। ਝੀਲ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ-ਉਤਰਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਸੁਹਣੇ, ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਅੱਠੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਾਂ ਨ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਫੈਦ ਜਨੇਊ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵਿਰਕਤ ਹਾਸੇ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਕੰਬਲ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘੜੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਚਮਚੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲ ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹਣ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ ਆਚਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਜਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਤਿਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਰੋਜ਼ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭੋਜਨ, ਫੁੱਲ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਚਮਕਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ। ਕਿਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਡੁੱਬਦੇ-ਉਭਰਦੇ; ਕਿਤੇ ਹਿਰਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਘੋੜੇ ਪਿਆਸ ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ। ਹੋਰ ਥਾਂ, ਮੋਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਸਾਂਡ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਕਿਤੇ ਉੱਚ-ਜਾਤ ਬਤਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਕਿਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਕੁਕ, ਕਿਤੇ ਭੌਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ। ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪੰਛੀ, ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ-ਪੀਦੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੇ। ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਉਚਾਰਦੇ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਇੱਕ ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਗੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠ, ਹੀਰੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਤੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਸਦਾ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, ਮਨ ਅਡੋਲ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵ-ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਇੱਕ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥ ਆਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਰਥ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ, ਡੋਲ ਤੇ ਮੁਰਜਾ ਵੱਜ ਰਹੇ, ਵਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੀ ਧੁਨ ਚਲ ਰਹੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਣਿਕਾਂ ਦੇ ਛੱਤ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼, ਚਾਰਣ ਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਨਚਣ, ਗਾਉਣ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗਾਂਡੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ ਲੱਕੜ ਦੀ ਲਾਠ ਸੀ।