ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਮ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਅਾਖਿਆ ਤੋਂ ਜੋ ਦੁਲਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਇਛਿਤ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੀਂਦ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਤੀਰਥ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਦਾਨ ਵਿਅਾਸ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਲ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ "ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ" ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੌਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਭੈਰਵ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਟ ਜਾਂ ਬਿਲਵ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ "ਕੈਲਾਸਾ ਸੰਹਿਤਾ" ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ "ਓਂ" ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲਾਸਾ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਆਧੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਉਸ ਆਧੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸਾਰਾ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਲੱਭ ਕੇ ਵੀ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਕੁਮਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਲਤ ਦਾਨ ਲੈਣ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਮੰਦ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਠ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਬਿਲਵ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਅਚਿੰਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਬਿਲਵ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਤੇ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਹਨ: ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼, ਤਾਰਾ-ਰੌਦ੍ਰ, ਵੈਨਾਇਕ, ਓਮਿਕ, ਮਾਤ੍ਰ, ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਕੈਲਾਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ। ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯਵੀਯਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਰਮ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰ, ਵੈਨਾਇਕ, ਓਮਿਕ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਚਯ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ; ਕੈਲਾਸਾ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਇਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ। ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ; "ਸਹਸ੍ਰਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ" ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਾਯਵੀਯਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਘਰਮਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੈਵ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਚੌਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਵੈਪਾਯਨ ਆਦਿਕ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸਦੇ ਪਾਠ, ਸੁਣਨ, ਲਿਖਣ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।