ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮੁੱਲ੍ਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਰਾਗ ਦੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਣ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਮੰਦ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਾ ਲਏ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਆਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੌਤ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਇਕੀ-ਵੀਂ ਪਰਵਾਰਕ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਥੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਕ੍ਰਿਆ ਜਾਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੌਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਚਰਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਵੀ ਅਸ਼ੁਚੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੌਲਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ੈਵ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਮਨਯੂ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਯਜਨ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਲਈ ਚਲੇ। ਓਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਓਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਥੇ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਈ। ਉਥੇ, ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਚਲਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਜੋਤ ਐਸੀਆਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਏ ਤੇ ਉਹ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਜੋਤ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਨ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਪਰ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਯੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ, ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਬੈਠ ਗਏ। ਜਦ ਨਾਰਦ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਪਸੀ ਵੈਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਿਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ, ਨਕੁਲੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਲਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਛੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੁਣੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਆਓ ਅੰਦਰ ਚੱਲੀਏ," ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।