ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੀਵਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਯਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਰਿਵਾਜੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਰਿਵਾਜੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇਕਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਯਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਫਲ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਇਕ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਯਗ, ਹਵਨ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਯੋਗੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਯਮ ਦੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿੰਦਕ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਵਧ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਾ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਸੈਣ, ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਸ਼ਠਾ ਪਾਪ ਦੇ ਹਥੌੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਦਾਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗੀ ਪਾਪ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਿੱਜਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਅਣਮੁੱਤਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਥੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਾਂ ਰੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮੌਤ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕੀ (21) ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਦੀ خاطر ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ— ਜੇਕਰ ਉਹ ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਚਰਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਮਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਬੱਸ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿਓ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿਓ। ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਟ ਦਿਓ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਟੋਲਾ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ, ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਰਿਵਾਜ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਕਰ ਲਵੋ। ਵਧੀਆ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਦੌਲਤ ਸ਼ੈਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ੈਵ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਪਮਨਯੂ ਨੂੰ ਯਾਦਵ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਕਥਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਗ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਯਗ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।