ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਞ, ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ-ਯਜ੍ਞ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਕੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ, ਆਰੰਭਕ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਮ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਤੇ ਮਿਠਾ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਾਸਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਜੇ ਪਿੱਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਗ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਛੱਡਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ-ਯਜ੍ਞ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ-ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਹੋਮ, ਚੂੜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼) ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ, ਜੋ ਕਿ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਤਯ ਕਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦਇਆਲੁ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਦਿਨ (ਵਾਰ) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਚੰਗੇ ਚਿਕਿਤਸਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਚਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਮਾਇਆ) ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਇਕ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੁਮਾਰਾ ਲਈ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ। ਆਲਸ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਵੀ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਰਖਿਆ ਲਈ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਵੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵਧਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ, ਉਦੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦਿਨ ਬਣਾਏ। ਆਨੰਦ, ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਆਦਿਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਦਿਨ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ, ਧਨ-ਸੰਪਤੀ, ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਨਾਸ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ, ਹਵਨ, ਦਾਨ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ ਉੱਤੇ, ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਢੰਗ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਵਰਤੋ, ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕੋੜ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਇਹ ਦਿਨ, ਮਹੀਨਾ, ਸਾਲ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਗ ਆਦਿ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਇੰਝ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦਿਓ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਤੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮਸਰ, ਹਰੀ ਮੂੰਗ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਿਓ। ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨੇਊ, ਕਪੜਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਲਈ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਦਿਓ। ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਤਿਲ ਦੇ ਹਵਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ, ਨ੍ਹਾਣ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਹਰ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਾ ਸਿਹਤ ਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਨੌ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਹਤ ਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।