ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਜੋਕੇ ਯੋਗੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਜਾਂ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਦਮ ਦੇ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਸਾੜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲ ਪੈਂਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਪਲਬਧੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਅੱਗੀ ਉਪਲਬਧੀ ਚੋਵੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਦਮ ਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਸਕਣਾ, ਭਾਰੀ-ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਂਪਾ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅੱਗੀ ਤੱਤ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਾਕਤ ਛਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਸਕਣਾ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਨਾ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਗੁੱਛ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਹਵਾ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਚਾਲੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼-ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਲਬਧੀ ਤੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ, ਸਭ ਗੁਪਤ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ, ਮਾਹਰ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਚੰਦਰ-ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਕੱਟਣਾ, ਵੱਜਣਾ, ਬਾਂਧਣਾ, ਛੱਡਣਾ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਹਾ-ਤਾਕਤ ਛਪਣੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਚਨਾ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਣਾ। ਸਭ ਉੱਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ; ਚੌਂਸਠ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਿਕ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਦੂਜੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਗਿਆਨ-ਤੱਤ ਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਿਮ-ਅਵਸਥਾ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਦੂਜੀ, ਗਣੇਸ਼-ਸਰਵਭੌਮਤਾ—ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ, ਨਿਡਰ, ਸਭ-ਇੱਛਾ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਉੱਚੀ ਯੋਗ-ਉਪਲਬਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ ਤੇ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ— —ਜਿੱਥੇ ਭੂਮੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਇਤਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ— —ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਫੁੱਲ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਤੇ ਜੜਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ; ਚਾਹੇ ਅੱਗ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ— —ਜਿੱਥੇ ਡੰਗ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਮੱਛਰ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਿੱਥੇ ਮਾੜੇ ਜੀਵ ਨਾ ਹੋਣ, ਡਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ— —ਚਿਤਾ-ਭੂਮੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਟੀਲਾ, ਢਹਿੜਾ ਘਰ, ਚੌਕ, ਦਰਿਆ, ਨਦੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਾਂ ਸੜਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਇਹ ਥਾਂ ਯੋਗ ਲਈ ਨਹੀਂ— —ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਗ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮ ਥਾਂ; ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਅਜੋਖਾ ਜਾਂ ਖੱਟਾ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੰਦਗੀ ਹੋਵੇ— —ਉਲਟੀ, ਦਸਤ, ਜਿਆਦਾ ਖਾਣਾ, ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ; ਚਿੰਤਾ, ਵਧੇਰੇ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ— —ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ; ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਮਰਯਾਦਾ ਰੱਖੋ, ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ— —ਸੋਣ ਤੇ ਜਾਗਣ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ, ਸਾਰੇ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਨਰਮ, ਸੁਹਾਵਣੀ, ਖੁੱਲੀ, ਸਮਤਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ— —ਪਦਮ ਆਸਨ ਜਾਂ ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਜਿਵੇਂ ਆਸਨਾਂ ਕਰੋ; ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ— —ਗਰਦਨ, ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਸਿੱਧੀ, ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਤਕੀਆਂ, ਸਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਚਾ, ਦੰਦ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗਣ— —ਜਿਹਵਾ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਢੁੱਕਣ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰੱਖੋ; ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੋ— —ਭੁਜਾਂ ਨੂੰ ਥਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਆੜ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖੋ; ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਪੱਛਲੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ— —ਪਿੱਠ ਹੌਲੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ; ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ ਨਜ਼ਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਤਕੋ— —ਸਾਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਇਕੱਠੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ— —ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਿਚ, ਧਿਆਨ-ਯਗਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ—ਮੂਲ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ, ਨਾਭੀ, ਗਲੇ, ਜਾਂ ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ— —ਭਰੋਏ ਵਿਚ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ; ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ— —ਉਥੇ, ਚਾਹੇ ਆਵਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਲਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਮਲ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਅਸਲ ਉਪਲਬਧੀਆਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਯੋਗ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਨੰਦ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।