ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਨ ਲੈਣ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਉਤਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਠਿਨ ਦਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੰਗਣ ਤੇ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਵੇ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਉਹ ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨੂੰ ਵਾਧਾ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹਵਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚਾਵਲ, ਅਨਾਜ, ਘਿਉ, ਫਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਤੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੁੱਖ ਹੋਮ ਜਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮਤ ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਦਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਪ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੂਲ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਯਜ੍ਯ, ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ, ਗੁਰੂ ਪੂਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਾਓ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲੱਕੜ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਪਾਉਣ, ਆਰੰਭਕ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਰਮ ਅਉਪਾਸਨ ਹਵਨ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ, ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਿਤ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖਾਣਾ ਹੀ ਯਜ੍ਯ ਹੈ। ਅਉਪਾਸਨ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਚਾਹੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਛੱਡਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਹਵਨ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਯਜ੍ਯ ਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਚੌਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ, ਜਾਂ ਚੂੜਾ ਸੰਸਕਾਰ ਆਦਿ, ਇਹ ਸਭ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ ਕਰੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਦੀਵੀ ਕਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਹੁਣ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਆਸਥਾ ਨਾਲ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਦਇਆਲੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਿਕਿਤਸਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾ ਲਈ, ਜਨਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਆਲੱਸ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ। ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿਨ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਨੰਦ, ਮੌਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ, ਵਾਧਾ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ, ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੌਤ ਦੂਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਲਾਭ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪ, ਹਵਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ, ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਲਾਂ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਤਰੀਕਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕੋੜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮਹੀਨਾ, ਸਾਲ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ। ਕਰਮ ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਆਦਿ, ਜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਾਧੇ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਘਿਉ ਤੇ ਚੌਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਕਾਲੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਮੂੰਗ ਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਖਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।