ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਲੋਟਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛਿੜਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਟਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਘੜਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਘੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਘੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬੀਜ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮুদ্রਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਮੰਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਘੜਾ, ਰੂਪ ਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਲੋਟਸ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਰੀਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਬਾਣ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਜੋ ਲਿੰਗ, ‘ਬਾਣ’ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ, ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਸਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਸਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਕਾਰ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਜਲ ਗਿਆ, ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਂ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਛਿੜਕਣੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿਚ, ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਠ-ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਉ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਰਭਾ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ 108 ਵਾਰੀ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, 108 ਵਾਰੀ, ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਆਸਨ ਤੱਕ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਹਾਂ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ, ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਸਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੋਗ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਤੀਕ, ਅੰਗ, ਰੀਤ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ। ਜੇ ਮੌਤ ਯੋਗ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ, ਉਸਦੇ ਕਾਰਣ, ਸਮੇਂ, ਤਰੀਕਿਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਧਰੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਯੋਗ ਕਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ-ਯੋਗ, ਸਪਰਸ਼-ਯੋਗ, ਭਾਵ-ਯੋਗ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਾਵ-ਯੋਗ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮਹਾਂ-ਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਚਲਣੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰ-ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹੀ ਯੋਗ, ਸਵਾਸ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਪਰਸ਼-ਯੋਗ ਕਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੰਤਰ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵ-ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਤ, ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਾਵ-ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਰਭੂਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂ-ਯੋਗ ਕਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦਿੱਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੋਗ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਯੋਗ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਅਠ-ਅੰਗੀ ਜਾਂ ਛੇ-ਅੰਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਤੇ ਆਸਨ (ਸ੍ਵਸਤਿਕ ਆਦਿ), ਆਦਿ। ਸਵਾਸ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਧਿਆਨ, ਸਮਾਧੀ—ਇਹ ਅਠ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਆਸਨ, ਸਵਾਸ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਧਿਆਨ, ਸਮਾਧੀ—ਇਹ ਛੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਹੋਰ ਸ਼ੈਵ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਮਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਆਗਮਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ—ਇਹ ਪੰਜ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਜਪ, ਤੇ ਭਗਵਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੰਡ ਵਿਚ, ਨਿਯਮ ਹਨ। ਸ੍ਵਸਤਿਕ, ਪਦਮ, ਅਰਧ-ਚੰਦ, ਵੀਰ, ਸਿਧ-ਯੋਗ, ਪਰੀਅੰਕ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ—ਇਹ ਅਠ ਆਸਨ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾਂ ਵਿਚ, ਵਿਵਰਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।