ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਭਗਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਹਵਾਨਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੈਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੇ-ਧਜੇ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਡੁਬੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਹਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸੁਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਘਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਓਹ 'ਸਥਾਪਿਤ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ 'ਅਸਥਾਪਿਤ'। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਬਣਾਕੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸਿਰਫ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਲਵੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ, ਬਣਾਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਯਣ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੋਟਸ ਰਚ ਕੇ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਸ਼ ਰੱਖੋ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਘੜੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ; ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮুদ্রਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖੋ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਜਲ ਛਿੜਕੋ। ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੈਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਾਂ, ਇਕੋ ਕਲਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਲੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲਿੰਗ 'ਬਾਣ' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ। ਬਾਕੀ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਬਾਣ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਵੈ-ਭਾਵਿਕ, ਦਿਵਿਆ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਚੌਕਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੌਕਾ ਰੱਖੋ, ਨਿਯਮਤ ਛਿੜਕਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀਵਤ ਸਥਾਪਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਸੜ ਗਿਆ, ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੋ; ਜੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ ਜਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜੇ ਦਿਨ-ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਗੁਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਦੋ ਦਿਨ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਿੜਕਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਾ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਥਾਪਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਛਿੜਕਾ ਵਿਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛਿੜਕਾ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਠ-ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਗੋ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਾ ਜਲ ਨਾਲ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ 108 ਵਾਰੀ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਛਿੜਕਾ ਕਰੋ। ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ 108 ਵਾਰੀ, ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪੋ। ਫਿਰ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਚੌਕੇ ਤੱਕ ਛੂਹ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨੋ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੋ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕੱਢ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੋਗ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ, ਵਿਧੀਆਂ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਮੇਤ। ਜੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਮੇਂ, ਤਰੀਕੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ-ਯੋਗ, ਸਪਰਸ਼-ਯੋਗ, ਭਾਵ-ਯੋਗ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਭਾਵ-ਯੋਗ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹੀ ਯੋਗ, ਜਦ ਸਵਾਸ ਪ੍ਰਸਵਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਪਰਸ਼-ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵ-ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਲੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਾਵ-ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।