ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸੰਕਲਪਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਧਕ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ—ਸਮੁਦ੍ਰ, ਵਿਭਦ੍ਰ, ਸੁਨੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਨੰਦਕਾ—ਦੀ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੀਠ ਦਾ ਸੰਗਤਿ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਕੁਸਾ ਘਾਸ ਦੇ ਛਲੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਰੱਸਾ, ਅਤੇ ਪੀਠ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੀ। ਲਿੰਗ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਉਥੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਕੇ, ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵੀ, ਕਮਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ; ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਘੜਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੰਡਿਕਾ ਕਮਲ ਵੀ ਉਕਰੀਆ। ਉਥੇ, ਲਿਨਨ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਖਟ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਫੁੱਲ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਲਾਲ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸਾ ਘਾਸ ਦੇ ਛਲੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟਿਆ। ਪੀਠ ਸਮੇਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਟਾ ਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ, ਸ਼ੈਵੀ ਅਤੇ ਵਰਧਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਈਆਂ; ਚਾਰ, ਜਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਿਰਿੰਚੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਹਵਨ ਸੱਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਦੁਬਾਰਾ-ਜਨਮੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਹਵਨ, ਫਿਰ ਘੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਹਵਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਸੌ, ਜਾਂ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਚੌਥਾ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ। ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਚੌਕੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਜਾਂ ਅੱਧਾ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਲਦ ਜਾਂ ਘਾਸ ਦਾ ਗੁੱਚਾ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ। ਪਵਿਤ੍ਰ, ਚੰਦਨ ਲਪੇਟਿਆ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਲਾ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ; ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੌ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਨਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਹਰਿਤਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਣਿਜ, ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਦੁਤੀਆ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੁੱਧ ਚੜ੍ਹਾਇਆ; ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੂਰਬੀ ਪਾਣੀ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ; ਪੀਠ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਤ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਥਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਅਰਘਿਆ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਗਾਇਆ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਭਾਂਡੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾ-ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਅੰਗੂਠਾ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੀਠ ਵਧਾਉਣੀ ਹੋਵੇ, ਪੀਠ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ, ਬਲਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਜਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷্ণੂ, ਮਹੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ, ਸਾਰੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਹੱਥ ਤੇ ਸਿਰ ਨਮਾਏ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਤਿਕਰਤੀ, ਨਾਚ, ਤੇ ਨਾਮ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪੰਜ ਹਵਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ। ਪੰਜ ਹਵਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ; ਲਿੰਗ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਸਮੇਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖੋਲਾਈ ਕਰਨੀ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਉਲਟੀ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਉੱਤੇ ਲਟਾਈ ਹੋਈ, ਜੋੜਿਆ; ਜਿਸ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸਥਾਪਿਤ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ 'ਅਸਥਾਪਿਤ'। ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਨਿਵਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਨਾ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ; ਮੈਂ ਘਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਫਿਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰायण ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕ, ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਵਿੱਚ, ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਬਣਾਕੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।