ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। causality (ਕਰਣ-ਕਾਰਣ ਸੰਬੰਧ) ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਮੂੜਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਗੋਚਰ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਜੋ ਲੋਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਭੂਲ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਸੀ ਵਾਦ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਵਖਰਾ-ਵਖਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ, ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਓ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਕਲਨਾਂ ਸਮੇਤ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਉੱਚਤ ਮੰਤਰ—‘ਸੂਤਰ’—ਦਾ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਅੱਜ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਨਾਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਨਾਰਾਏਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੰਤਰ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮੇਤ, ਪਰਮ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ-ਰਤਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆ-ਕਲਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਡਰ-ਰਹਿਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮਾਇਆਮਈ ਲਿੰਗ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ‘ਹਾਏ!’ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੀ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਹੋਈ?”, ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਗੋਚਰ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਚਤ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਇੱਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ?” ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, “ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਚੁਣ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ। ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੋ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਤੀਮਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਓ। ਲਿੰਗ ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਅੱਠ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਗੋਮਯ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਗ ਤੇ ਆਸਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਓ ਤੇ ਉਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਮਰੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਘੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾ-ਹਾਥੀਆਂ, ਅੱਠ ਘੜੇ, ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕਮਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਆਸਨ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੋ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚਬੂਤਰਾ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ—ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਭਦ੍ਰ, ਸੁਨੰਦਾ, ਵਿਨੰਦਕਾ—ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਤੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਦੁਪੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੋ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹੋਏ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਹੇਠਾਂ ਰੱਸੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਸਨ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਤਿਉਹਾਰਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ। ਉਥੇ ਵੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਘੜੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਚਬੂਤਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੰਡਿਕਾ-ਕਮਲ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰੋ। ਉਥੇ, ਕਪੜੇ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਵਿਛਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਲਾਲ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਵਿਅਖਿਆਈ ਗਈ।