ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ, ਛੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਨਿਵਾਸ—ਜੋ ਨਿਵਾਸ ਧਾਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਿਤ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਆਕਾਲੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭੈ, ਨਾ ਵਧਦਾ ਨਾ ਘਟਦਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹਰ ਵਾਧੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਅਵਰਨਣਯ, ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਇਕ ਰੂਪ ਚਾਨਣ ਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਖਮਈ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ। ਇਸ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਏਣ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਤੁਹਾਡੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਭਟਕਾਅ ਵਿੱਚ, ਦੋਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ?" "ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਰਹੇ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਤੇਰੇ ਹੁੰਦੇ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਡਿਊਟੀ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।" "ਸਾਡਾ ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੈਨੂੰ ਵਡਿਆਈ ਦੇਣ ਲਈ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਬਦ ਘਾਟ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਯੋਗ ਹੈ? ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ, ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਕਾਰਣਤਾ ਤੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮੁੜ ਤੂੰ ਸਿੱਖਾ ਰਹੇ।" "ਵੱਡੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਸਮਝ ਹੈ।" "ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਡਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸਕ, ਵਡਿਆਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮ੍ਰਦੁ ਹਾਸ ਨਾਲ ਦਇਆਲੂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦੀ ਹੋ ਗਏ।" "ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋ।" "ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਸੀ ਵਿਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੁਹਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਭਟਕਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।" "ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੀਲਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਰੋਕੇ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ," "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ, ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋ, ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਮੰਤਰ-ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਤਰ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਭੁੱਲ ਗਏ; ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਾਰਾਏਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।" ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸੰਗ, ਦਿੱਤਾ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਚਤਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, "ਉੱਚਤਮ ਮੰਤਰ-ਰਤਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ," ਦੋਵੇਂ ਨੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, "ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਅਦਭੁਤ, ਮਾਇਆਮਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਲਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਫਿਰ, 'ਹਾਏ!' ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਗਾਵ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।" "ਆਪਸ ਵਿੱਚ, 'ਇਹ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਕੀ ਹੈ?' ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਗੋਚਰ ਮਹਾਨਤਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਉੱਚਤਮ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ, ਤੇ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉੱਚਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮੂਰਤੀ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ?" "ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਚੁਣ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਪੂਜਾ ਕਰਮ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਨੇ ਹਨ।" "ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਉਕਤ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਹਨ, ਉਤੇ ਲਿਖਣੇ ਹਨ।" "ਲਿੰਗ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠ ਨੂੰ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਪਾਠ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ੁੱਧ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਮਰਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੋਰਣ ਤੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਅੱਠ ਦਿਸਾ ਰੱਖਵਾਲੀ ਹਾਥੀ, ਅੱਠ ਪਾਤਰ ਦਿਸਾ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ, ਤੇ ਦਿਸਾ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ, ਉਥੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਮੱਧ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ, ਕਮਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਆਸਨ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਚੌਕ, ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਸਥਾਪਨਾ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।