ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਅਰਧ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਉਹ ਜੋ "ਨਾਦ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਮੱਧਮ ਨਾਡੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਦੇ ਛੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਣ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਹਨ—ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਦੇ, ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਾਰੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਮਾਇਆ, ਮਲ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ, ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਨਮਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅਥਰਵਣ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਥਰਵਾ ਵੇਦ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਰਿਗ ਵੇਦ ਇਸਨੂੰ ਜਾਗਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਮ ਵੇਦ ਇਸਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਅਵਸਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਹ ਤਾਮਸੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਥਰਵਾ ਵੇਦ 'ਚੌਥੀ' ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੋਖ, ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਰਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਦ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਸਮੂਹਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋਹਾਂ, ਓਮ ਅੱਖਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਇਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਓਮ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਓਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰੀਕ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ, ਦੋਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਹਨ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਅ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਉ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਜੋਂ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉਹ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਅਰਥ ਸਮਝਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਗ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਅਥਰਵਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀਲ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ। ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਆਵਾਸ, ਜੋ ਆਵਾਸ-ਧਾਰੀ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਖੰਡ, ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਬੰਧੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਦਾ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਭੈ, ਨਾ ਵਧਦੇ ਨਾਂ ਘਟਦੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਸਭ ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਦਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ, ਅਵਚਿੱਤ੍ਰ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ: "ਚਾਹੇ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਗਿਆਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ; ਅਜਿਹੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ; ਕੌਣ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਝਗੜਾ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਲਕ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਬਦ ਘਾਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ।