ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਾ ਤੱਤ ਵੀ ਹੈ; ਸਮੂਹ ਸਾਮਵेद ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਥਰਵਣ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਵੀ, ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਓਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਚੰਦਰ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਥਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਓਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਜੋਤਿ, ਜੋ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼, ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਚੋਟੀਲਾ ਭਾਗ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਖੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਬਿੰਦੂ, ਨਾਦ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੱਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹਿਲਾਰੇ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਦੇਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਅੱਧ-ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਫਿਰ, ਮੱਧ ਨਾਡੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਾਰਣਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹਨ—ਜੋ ਅਕਾਰਣ, ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਮੂਹ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਿਕ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਹਨ। ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਮਾਇਆ, ਮਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿਕ, ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਨਮਨਾ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਤੇ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬੇਅੰਤ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਵਾਧੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਟੱਲ—ਇਹ ਦੱਸ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਅਥਰਵਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਇਸਨੂੰ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਿਆਤ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਮਵੇਦ ਇਸਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ (ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਤਾਮਸੀ (ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ) ਅਵਸਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਥਰਵਵੇਦ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ "ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੈਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾਦ, ਜੋ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਦ ਦਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਜੋ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਓਮ ਅੱਖਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਇਕੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੈ। ਉਸ ਓਮ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਓਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰੀਕ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹਨ। ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਕੇਤ, ਇਕ ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਅ' ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਉ' ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਮ' ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆਨ ਕਹਾਏ। ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਜੋਂ ਪਾਲਦੇ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਲਯ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਪਰਮ ਕਾਰਣ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਅਰਥ ਸਮਝਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਾਸਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਅਥਰਵਣ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਰਿਆ, ਇਹ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਲੇਖ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀਲ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।