ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵੇਦਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਥੇ, ‘ਅ’ ਤੋਂ ਰਿਗ ਵੇਦ, ਅਟਲ ‘ਉ’ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਵੇਦ, ‘ਮ’ ਤੋਂ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਅਤੇ ਨਾਦ ਤੋਂ ਅਥਰਵਣ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਿਗ ਵੇਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਅਟਲ ਆਤਮਾ, ਕਲਾ ਦੇ ਪਥ ਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰੈਣ ਵਿੱਚ, ਅਣਿਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਂਸਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਅਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਿਗ ਵੇਦ ਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਯਜੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਅਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਵ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪਹਿਲਾ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ, ਮਧਯ ਦੇਸ਼, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ। ਕਲਾ ਦੇ ਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬਾ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਯਜੁਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਅਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ: ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਸ, ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਪਹਿਲਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨਤਾ, ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਿਵ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੈਡੇਸਟਲ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਤੱਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ। ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵੀ, ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰਰੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਯਜਨ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼, ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਰਮ ਉਚੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਚਤਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੁਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ, ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ, ਧੁਨੀ ਤੋਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ। ਉਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ, ਉੱਚਤਮ ਸੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਚਤਮ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਨਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਉਲਾਹ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਅਤੁੱਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ। ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਦੇਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ, ਪਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪਰਗਟ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ, ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮਧਯ ਨਾਡੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਕਰੋਟ ਦੇ ਛਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ, ਉਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ। ਉਚਤਮ ਕਾਰਣ, ਸਿੱਧਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਅਟਲ। ਉਚਤਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਚਤਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਿਨਾ ਉਪਰਲੇ। ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ, ਹੇਠਲੇ ਤੋਂ, ਉਪਰਲੇ ਤੋਂ, ਉਚਤਮ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਪਥ ਤੋਂ। ਉਪਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਉਚਤਮ ਉਨਮਨਾ ਤੋਂ, ਉਚਤਮ, ਉਚਤਮ ਅਧਿਕਾਰ, ਉਨਮਨਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਆਰੰਭ-ਰਹਿਤ। ਅਤੁੱਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਵਾਧੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਥਿਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਅਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਅਥਰਵਣ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਰਿਗ ਵੇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਕ ਹੋਂ—ਇਹ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਗਿਆਨ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਰੂਪਧਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਮ ਵੇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਹ ਤਮਸੀਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਥਰਵ ਵੇਦ ‘ਚੌਥੀ’ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪਥ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਤਿੰਨ-ਗੁਣਾ ਪਥ, ਜੋ ਪਥ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨ, ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਥ ਤੋਂ ਉਪਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਚੌਥੀ, ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉਚਤਮ ਅਵਸਥਾ। ਜੋ ਉਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਪਥ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧਕ ਹੈ; ਧੁਨੀ, ਜੋ ਦੋ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ, ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਅਰਥ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਸਮੂਹਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਓਮ ਅੱਖਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਟਲ ਅੱਖਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ। ਉਸ ਓਮ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਓਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਿਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਮ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ-ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਕੇਤਿਤ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਖਰ ‘ਅ’ ਤੋਂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।