ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਆਇਆ, ਤਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਭਟਕ ਗਏ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਚਤੁਰਾਨਨ! ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਞਚਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਨਾ ਵਧਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਘਟਦਾ, ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸੀ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਪਟਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੈਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣਾ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਓ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਲੱਭੀਏ। ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਫੈਲਾਕੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕਾਲਖ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਸੂਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਥੱਕ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਤ ਭਟਕ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਵੀ ਥੱਕ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੜ੍ਹ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਮੁੜ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੋਹਾਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕੋਲ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਵੇਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ?" ਤਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਦਵਿਤੀਯ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ "ਓਂ" ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ ਅੱਖਰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ: "ਅ", "ਉ", "ਮ" ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ। ਉਥੇ, "ਅ" ਧੁਨੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਗਈ, "ਉ" ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ "ਮ" ਵਿਚਕਾਰ। ਜੋ ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਨਾਦ ਹੈ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਵੰਡ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰਣਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵੇਦ ਹੈ, ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, "ਅ" ਰਿਗਵੇਦ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ "ਉ" ਯਜੁਰਵੇਦ, "ਮ" ਸਾਮਵੇਦ, ਅਤੇ ਨਾਦ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਿਗਵੇਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ, ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰੈਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬੀਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੌਂਸਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਗਵੇਦ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪਿਆ। ਫਿਰ, ਯਜੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੱਸ ਅਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ: ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਮੱਧ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬਾ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੱਧ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਗਤ ਯਜੁਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੱਸ ਅਰਥ ਦੱਸੇ: ਤਮੋ ਗੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਯਾ, ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਾ ਤੱਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਮ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪਿਆ। ਫਿਰ, ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਰਗੁਣਤਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਰਹਿਤ ਹੈ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ। ਉਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਵਚਨ ਅਤੇ ਮਨ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਚੰਦਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮ ਹਵਨ ਸਮੇਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਉਨਮਨਾ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਉਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼, ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਮਲ, ਅਖੰਡ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਬਿੰਦੁ, ਧੁਨੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ।