ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗੁਪਤ ਵਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦਾ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਗੈਰ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਜੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਲਿੰਗ, ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ ਲਈ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਮਹਾ-ਦੇਵ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਲਿੰਗ-ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਲਿੰਗ ਅਪ੍ਰਕਟ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ, ਮਹੇਸ਼, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਤੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਲਿੰਗ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਿੰਗ ਸਭ ਕੁਝ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੀਨਤਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ-ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਲਿੰਗ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਅੰਬਾ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਹੀ ਵੇਦਿਕ ਬੇਦੀ ਹੈ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਿੰਗ ਹੀ ਮਹਾ-ਦੇਵ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹਨ; ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਹੈ। ਜਦ ਸ਼ਕਤੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਲੀਨਤਾ ਆਈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਲ ਉੱਤੇ ਸੋਏ ਹੋਏ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਵਲ-ਨੈਣ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਦੱਸ!" ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉਠ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਹਰੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਗੁੱਸੇ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਬਾਲਕ? ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ?" ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ... ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ 'ਬਾਲਕ' ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖੇ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭੁ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਤਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਰਚਤਾ, ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੋਂ।" "ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਰਚਦਾ ਹੈਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਲੋਕ-ਪਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਿੱਧੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਸੱਚ ਸੁਣੋ, ਚਤੁਰ-ਮੁਖ: ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਹਾਂ, ਰਚਤਾ, ਪਾਲਕ ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਇਹ ਲੜਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਉਣ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਪ, ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਲੱਭੀ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਏ, ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਅੰਤਹੀਨ ਸੂਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗਾ।