ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵੰਦਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਵਿਰਾਟ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣਗੇ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ, ਅਤੇ ਦੱਖ ਆਦਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਧਰਮ, ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਜਿਹੜੇ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਪੁਰੁਸ਼ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੋਖੇ ਹਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸੀਸ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਣਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਿਆਂਕ ਵੀ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਹਰ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਮ੍ਰਿਦ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਅਨੋਖੇ ਹਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਅੰਗ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਸਵੈਯੰਭੂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਲ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ—ਇਹ ਚਾਰ ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਮਤ्सਯ, ਕੂર્મ, ਵਰਾ੍ਹ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ; ਤਿੰਨ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ੀਰ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਚਕਰ, ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਪ੍ਰਭਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੇਣ। ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਨਿਰ੍ਰਿਤ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਈਸ਼ਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਕ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਜਰ, ਪਰਸ਼ੂ, ਤੀਰ, ਖੜਗ, ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਸਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੈਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰਭੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੈ, ਪੰਜ ਗਉਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵਾਹਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇ। ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ, ਸੁਰਭੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਅਤੇ ਸੁਮਨਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਗਉਮਾਤਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਾਲ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬਦਲ ਵਰਗਾ, ਭਿਆਨਕ ਦਾਂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਤੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਭੌਂਹਾਂ ਟੇਢੀਆਂ ਤੇ ਮੋੜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲਾਲ ਗੋਲ ਨੈਣ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਗਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਪਾਸ, ਖੜਗ ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਫੜਿਆ, ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਵੇ। ਤਾਲਜੰਘ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵੰਦਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ।