ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਹੋਵੇ—ਸੂਰਜ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਆਦਿਤਯ, ਭਾਸ਼ਕਰ, ਭਾਨੁ, ਰਵੀ, ਫਿਰ ਅਰਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼্ণੂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਉਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਭਾ, ਪ੍ਰਾਜ्ञਾ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੇਤੁ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਵਰਸਾਉਣ। ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ, ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਣ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਅਸੁਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਗਣ ਅਤੇ ਸੱਤ ਛੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ—all, ਵਾਲਖਿਲਯ ਅਤੇ ਦਯਾ ਸਮੇਤ, ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਚੌਂਸਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹਨ, ਸਗੁਣ-ਨਿਰਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਗੁਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਹਨ। ਸਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਰਾਟ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਕਸ਼, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ—all ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਵੇਦਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪੁਰੁਸ਼ਤੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਪਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤੋ-ਗੁਣੀ, ਰਜੋ-ਗੁਣੀ ਤੇ ਤਮੋ-ਗੁਣੀ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਾਲੇ ਹਨ—ਸਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕਟਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼্ণੂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਵੀ; ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆਲੂ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਵਰਸਾਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤ ਹਨ। ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਹਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦਾ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਹੁਣ ਵਿਸ਼্ণੂ, ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਲ ਤੱਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਸਤੋ-ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਵੀ। ਉਹ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਾਲੇ ਹਨ, ਸਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾਲ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੈਭੂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹਨ। ਵਿਸ਼্ণੂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼্ণੂ ਇੱਥੇ ਦਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਵਿਸ਼্ণੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੁਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਹਨ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ। ਫਿਰ ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਾਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ; ਤਿੰਨ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ। ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਪ੍ਰਭਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਮਿਲੇ। ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਈਸ਼ਾਨ—all, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਵਜ੍ਰ, ਪਰਸ਼ੂ, ਤੀਰ, ਖੜਗ, ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ, ਸਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।