ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤਿ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤ, ਤੁਲਨਾ-ਰਹਿਤ, ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰਸਪਰ ਆਦਰ-ਯੋਗ ਹਨ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਦੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਕਦੇ ਉਗ੍ਰ, ਕਦੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੂਪਹੀਣ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਅਵਿਕਾਰੀ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਨੁਠਾ ਹੈ, ਆਮ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਣ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ: ਆਦਿਤਯ, ਭਾਸ਼ਕਰ, ਭਾਨੁ, ਰਵੀ, ਫਿਰ ਅਰਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ। ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਉਜਿਆਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਉਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਭਾ, ਪ੍ਰਾਜ्ञਾ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੇਤੂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੈਨ। ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ, ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਪ, ਅਪਸਰਾ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਸੁਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਗੁੱਟਾਂ ਦੇ ਸੱਤ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਵਾਲਖਿਲਯ ਅਤੇ ਦਯਾ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮਨਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਚੌਂਸਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਰਾਟ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿਵੇ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸਨਕ, ਸਨੰਦ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ, ਅਤੇ ਦੱਖ ਆਦਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਣ। ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਪੁਰੁਸ਼ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ, ਸਿਰਜਣਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਦਯਾਲੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਵੇ; ਉਸ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ: ਸ਼ਿਵ, ਭਵ, ਹਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦਾ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿਵਣ। ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਲ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਮ ਬਦਲਾਅ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ, ਸਿਰਜਣਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਗ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਭੂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਮਾਇਆ-ਧਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।