ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਚੌਥੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਾਹਰ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਦੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਹਾੜ ਦੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਖੇਤ੍ਰਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਘੇਰਾ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਮਣੇ ਮਹੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦਿਵਯ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ। ਫਿਰ, ਅਨੰਤ ਆਦਿ ਸਰਪ-ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਰਪਾਂ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਭੈਰਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰ ਨੀਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਝੀਲਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਦਰਖ਼ਤ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਅੰਡ ਵਿਚਲੇ ਲੋਕ, ਬਾਹਰ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਅਣਗਿਣਤ ਅੰਡ ਤੇ ਲੋਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਗੌੜ, ਮੈਮੇਯ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੇਤਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚੇਤਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਸ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਵਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਖੰਡ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁੱਧ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ, ਵਧੀਆ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਮਹਾ-ਹੋਮ ਸਮਗਰੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਭੋਗ ਬਤੀ-ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਘੱਟ ਮਾਪ ਨਾਲ। ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਸੁਪਾਰੀ ਤੇ ਮਿਸਰੀ, ਦੀਵੇ ਵਗੈਰਾ ਦੀ ਆਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੋਗ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਜੂਸੀ ਜਾਂ ਦੋਖ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ। ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦੋਖੀ, ਸੁਸਤ ਜਾਂ ਦੋ-ਮੁੰਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਕਿਰਿਆ ਕਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਅਲਸ ਤੇ ਦੋਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਵਸ਼ਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਵਾਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਤ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਵਰਨ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਡਲ ਤੇ ਯਾਗ-ਸਾਮਗਰੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਆਵਰਨ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਜ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਸੰਸਾਰੀ ਫਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਲੌਕੀ, ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ "ਇਹੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ," ਸਗੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮਧੇਨੁ ਰਤਨ ਵਾਂਗ, ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਫਲ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟਾ ਲਕੜਾ ਚੁਣਨ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਫਲ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਜੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ—ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ, ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਤਾਪ, ਡਰ, ਅਕਾਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ—ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੱਧ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਸ਼ੈਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਅਠਵੀਂ ਜਾਂ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਅੱਧਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੰਜ ਆਵਰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੈ।