ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਡੁਬੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਗਲੇ ਜਾਂ ਕਮਰ ਤੱਕ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਘੁੱਟਣ ਤੱਕ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੰਤਰ-ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਅਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤੋੜ ਕੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਪਹਿਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਦੋਂ ਸਨਾਨ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਤਲਾਬ, ਕੂਏ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ, ਘਾਹ ਉੱਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧੋ ਕੇ ਨਚੋੜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਬਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਏ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਭਾਲ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ' ਮੰਤਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਯਸ੍ਯ' ਮੰਤਰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਰਦੇ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤਰ-ਸਨਾਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਲਕਾ ਛੂਹਾ ਜਾਵੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੰਤਰ-ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਅਨੁਵਾਕ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਅਨੁਵਾਕ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਪੂਨਹ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਠ ਮਾਲਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਕ ਅਰਘ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਦਰਾਰ ਵਿਚੋਂ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲਟਕਦਾ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਜੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 'ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਨਚਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਨਯਨ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸ਼, ਗੌਰੀ, ਗੁਹਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯਮ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਮਠ ਜਾਂ ਮੰਤਰ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਆਸਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਓਂਕਾਰ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚੈਤਾ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ—ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਸਕ, ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਸਵੈ-ਚੇਤਨ, ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼—ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੋਕ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰੀ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ, ਅੱਠ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਪ ਕਰਨ। ਮੂਲ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੱਕ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ, ਜੀਵਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, 'ਸੋਹੰ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਦੇ ਛਿਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਗ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣੀ, ਇਹੀ ਜਾਪ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੌ ਤੇ ਦਸ, ਅੱਠ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅੰਜਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ, ਸੌ ਵਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਲੱਖ ਜਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਓਂਕਾਰ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਧਨ, ਧਨ ਤੋਂ ਭੋਗ, ਭੋਗ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਲਟ ਰਸਤੇ ਮਿਲੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪਦਾਰਥ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ। ਪਦਾਰਥ ਰੂਪ ਧਰਮ ਹਵਨ ਆਦਿ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਧਰਮ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਆਦਿ। ਧਨ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਰੂਪ ਧਰਮ ਦੀ। ਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਜੀਵਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।