ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਦੰਦ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਠ, ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਕਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਮੁਖ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਗੋਲ ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦੀ ਮਾਣਿਕ ਮੁਰਤ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਰਧਚੰਦ ਹੈ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਖ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਪਰਸ਼ੂ, ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ, ਬਾਣ, ਘੰਟੀ, ਪਾਸ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁਟਣਾਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਸਯਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਗਲ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤਿ ਰੂਪੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹਨ, ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਡਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਘੋਰਾ ਹੈ, ਖੱਬਾ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਪੈਰ ਸਦ੍ਯਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਠੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ, ਹੰਸ ਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਹਨ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜਲ ਅਰਪਣ ਤੱਕ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਓਂਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਲ, ਆਚਮਨ, ਅਤੇ ਗੰਧ ਆਦਿਕ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਦਾਈ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਪੰਜ ਆਵਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਹੇਰੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ, ਸਦ੍ਯਾ ਤੱਕ, ਪਹਿਲੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਛੇ ਅੰਗ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਣੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ! ਮੈਂ ਪਹਿਲੇ ਆਵਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੀ; ਹੁਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਆਵਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਦੂਜੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੜੀ ਉੱਤੇ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉੱਤਰੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਏਕ-ਨੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਏਕ-ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਪਾਸੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੂਜੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਰੁਦ੍ਰ, ਫਿਰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ: ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਈਸ਼ਾਨ, ਵਿਜਯ, ਭੀਮ, ਦੇਵਦੇਵ, ਭਵੋਦਭਵ ਅਤੇ ਕਪਾਰਡੀਸ਼ਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅੱਠ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕਰਮਵਾਰ ਪੂਜੋ। ਦੇਵਦੇਵ ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਾਨ ਅੱਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਵੋਦਭਵ, ਅਤੇ ਪਰੇ ਕਪਾਲੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਾ, ਦੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਿੱਚ ਗਜਾਸਯ, ਪੱਛਮੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਵਿੱਚ ਜੇਠ, ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਨੰਦੀਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਦਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪਿੰਗਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਤ੍ਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀਰਭਦਰ, ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੇਠ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਠ ਅਤੇ ਗਣੰਬਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਮੋਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਗਣੰਬਾ ਅਤੇ ਚੰਡਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁರ್ಗਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਇਸ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਜੇ ਆਵਰਨ ਦੀ ਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਗਣਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਜਪੋ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਚੌਥੇ ਆਵਰਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।