ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਡਲ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾਵਾਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੰਦੀਆਂ (ਫਿਲਾਮੈਂਟ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪੱਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਂ—ਵਾਮ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗਯ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਮੰਡਲ ਦੀ ਡੰਡੀ 'ਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਰਤੂਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ—ਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਆਸਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਬਣਾਕੇ, ਆਦਮੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼-ਦੇਸ਼ੀਏ ਵਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਕਟ ਮੁਰਤਾਜ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਪਕ ਵਰਗੀ, ਬਾਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੁਖੜਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੀ ਹਸੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਹੋਠ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਦੇਵਤਾਈ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਦੇਵਤਾਈ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਲਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਚਿਹਰਾ ਨਰਮ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਤਿੰਨ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਦੱਖਣੀ ਚਿਹਰਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਭਿਆਨਕ, ਭੰਨੇ ਭੌਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ। ਉੱਤਰੀ ਚਿਹਰਾ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ, ਭੁਜੰਗੀ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਭਰੇ ਦੰਦਾਂ, ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਾ। ਪੱਛਮੀ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਭਰਪੂਰ, ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਪੰਜਵਾਂ ਚਿਹਰਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਨਰਮ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕੁਹਾੜੀ, ਵਜਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਤੀਰ, ਘੰਟੀ, ਪਾਸਾ (ਫੰਦਾ), ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੋਂ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਗਲ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਪੰਜ ਪੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਦਿਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁਰੁਸ਼, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਦੇ ਤਾਜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਘੋਰ ਹੈ, ਖੱਬਾ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪੈਰ ਸਦ੍ਯ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਠੱਤੀ (38) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨਾ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਇਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਿਰਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ। ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੂਜਾ ਜਲ ਅਰਪਣ ਤੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਜੋ ਸਤ-ਅਸਤ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪੰਜ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀਯੁਕਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਜਲ, ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਤੱਕ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਹੇਰੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਾਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਹਿਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ—ਹਿਰਦਾ ਆਦਿ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ—ਅੱਗ ਆਦਿ—ਦੀ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਾਮ ਆਦਿ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਕਰੀਏ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਪੱਛਮੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉੱਤਰੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਅੱਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਏਕ-ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਫਿਰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਇਹ ਅੱਠ ਸਰੂਪ ਹਨ; ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗਿਆਰਾਂ ਸਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਹਨ: ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਈਸ਼ਾਨਾ, ਵਿਜਯ, ਭੀਮ, ਦੇਵਦੇਵ, ਭਵੋਦਭਵ, ਅਤੇ ਕਪਾਰਡੀਸ਼ਾ—ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।