ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਈ ਕਰਮ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕਰਮ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਰਗੇ ਕਿਰਿਆ-ਕਲਾਪ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਛਾ-ਕਰਮ (ਕਾਮਯ ਕਰਮ) ਕਰੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਇੱਛਾ-ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਇਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨ; ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਬਣਨ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋਂ। ਜੋ ਵਿਧੀ ਹੁਣ ਦੱਸਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ ਆਦਿ ਦੇਖ ਕੇ—ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਥੇ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਪੀ ਹੋਈ, ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਇਨੇ ਵਰਗ ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਦੀ ਵੱਡਾਈ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਠ-ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਓ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਂਦਰ (ਕਰੰਡੀ) ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਮਲ ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਪੰਖੁੜੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖੋ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਖੁੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅੱਠੇ ਰੁਦ੍ਰਾ—ਵਾਮ ਆਦਿ—ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਪਤ ਕਰੋ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ्य, ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੇ ਡੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮ ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੰਡ ਦੇ ਤਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਕਰੰਡੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਘੇਰੇ ਬਣਾਓ। ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ—ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ, ਗਿਆਨ-ਤੱਤ ਤੇ ਸਤੱਤ-ਤੱਤ—ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਸਭ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੰਨਣੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਵਸਤਰ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ ਤੇ ਹੋਠ ਲਾਲ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ, ਪੰਜ-ਚਿਹਰਾ, ਦਸ-ਭੁਜਾ, ਤੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਦੀ ਮਣੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਚਿਹਰਾ ਕੋਮਲ ਹੈ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਚਿਹਰਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਭਿਆਨਕ, ਭੰਨੇ ਹੋਏ ਭੰਨ ਭੰਨ ਭੰਨੇ ਭੌਹਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਚਿਹਰਾ ਮੂੰਗੇ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਡਰਾਉਣਾ, ਉਭਰੇ ਦੰਦ, ਕੰਪਦੇ ਹੋਠ, ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਪੂਰਨ, ਤਿੰਨ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਦੀ ਭੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫ਼ੈਦ, ਨਰਮ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮੋਹਕ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਮਲ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਪਰਸ਼ੂ, ਵਜਰ ਤੇ ਖੜਗ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ, ਤੀਰ, ਘੰਟੀ, ਪਾਸ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਗਰਦਨ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤਾਜ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦੇ ਅਘੋਰ ਹੈ, ਖੱਬਾ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਪੈਰ ਸਦ੍ਯਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਠੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ, ਤੇ ਓਂਕਾਰ (ਓਂ) ਅਤੇ ਹੰਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਾ ਆਕਾਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਲ-ਅਰਪਣ ਤੱਕ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਥੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਅਸੱਤ ਅਤੇ ਸਤੱਤ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮੰਤ੍ਰ, ਛੇ ਅੰਗ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਓਂਕਾਰ, ਤੇ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਦ ਜਲ-ਅਰਪਣ, ਆਚਮਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਹੋ ਜਾਣ, ਵਿਦਾਈ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਉਥੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦੋ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਾ, ਹੇਰੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ, ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਫਿਰ, ਚੋਹਫੇਰੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਦ੍ਯਾ ਤੱਕ, ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੂਜੋ। ਉਥੇ, ਛੇ ਅੰਗ—ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਉਥੇ, ਵਾਮ ਆਦਿ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਚੋਹਫੇਰੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਉਸਦੇ ਰੂਪ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।