ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਮਤਾਂ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਕਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ ਧਰਮ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੰਰਾਖਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਧਰਮ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਚੰਗੇ ਲਈ ਉੱਦੇਸ਼ੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵਧਰਮ 'ਤੇ ਅਟਕਾ ਲਵੇ। ਇੱਥੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਬਰ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਆ ਜਾਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਲੈਣ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਅਪਣਾਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਕੀ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਇਛਾ-ਕਰਤਬ ਵੀ ਹਨ? ਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਦੱਸ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਕਰਤਬ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ; ਇਹ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਰਤਬ ਰੀਤਿ-ਕਰਮ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪस्या-ਸੁਭਾਵ ਦੇ। ਕੁਝ ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ; ਕਰਮ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਹ ਕਰਤਬ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ, ਆਗਿਆ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ (ਦਵਿਜ) ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਛਾ-ਕਰਤਬ ਕਰੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਇਛਾ-ਕਰਤਬ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਤ, ਕਰਤਬ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ; ਇੱਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਤ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਗਿਆਨ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੀਤਿ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਵਾਂਗ, ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋ। ਪਰ, ਜੋ ਰੀਤਿ-ਕਰਮ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ ਆਦਿ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਜਾਂਚੋ। ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਉਪਰਲੇ-ਹੇਠਲੇ ਕਪੜੇ ਪਸਾਰੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਆਇਨੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਬਣਾਓ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਤ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਵਿਚ, ਰਤਨ, ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀ ਚੂਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਸਟ-ਦਲ ਕਮਲ ਬਣਾਓ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਦੇ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਓ; ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਧੀਆਂ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਪੂਰਬ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੋਂ ਵਾਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅਠ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖੋ; ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੈਰਾਗ; ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਡੰਡਾ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਧਰਮ; ਤਣੇ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗਿਆਨ; ਕੇਂਦਰ ਉਪਰ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਚੱਕਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਤਿੰਨ ਤੱਤ—ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤ; ਸਭ ਆਸਨਾਂ ਉਪਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ। ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਸਾਥ, ਸ਼ੁੱਧ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਲਕੜੀ ਵਰਗਾ ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਰਗਾ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ। ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਅਤੇ ਹੋਠ ਲਾਲ ਕਮਲ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਦੇਵ-ਹਥਿਆਰ, ਦੇਵ-ਸੁਗੰਧੀ, ਪੰਜ-ਚਿਹਰਾ, ਦਸ-ਬਾਂਹਾਂ, ਚੰਦ-ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ। ਪੂਰਬੀ ਚਿਹਰਾ ਨਰਮ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਤਿੰਨ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਅੱਖਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਚੰਦ-ਮੁਕੁਟ। ਦੱਖਣੀ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਭੈੜਾ, ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਲਾਲ-ਅੱਖਾਂ। ਦੰਦ ਬਾਹਰ, ਡਰਾਉਣਾ, ਹੋਠ ਕੰਬਦੇ, ਉੱਤਰ ਚਿਹਰਾ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ, ਕਾਲੀ ਜਟਾ ਨਾਲ। ਮਜ਼ਾਕੀ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖ, ਚੰਦ-ਮੁਕੁਟ, ਪੱਛਮੀ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਭਰਿਆ, ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ। ਚੰਦ-ਮੁਕੁਟ ਹੋਠਾਂ 'ਤੇ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਚਿਹਰਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਮ, ਤਿੰਨ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦਾਰ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕੁਲਹਾੜੀ, ਵਜਰ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ, ਤੀਰ, ਘੰਟੀ, ਫੰਨ, ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼; ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਘੁਟਣਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਆਦਰ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ। ਗਰਦਨ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ; ਮੱਥਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰੁਸ਼, ਤੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ। ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਘੋਰਾ, ਖੱਬਾ ਗੁਪਤ ਭਾਗ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪੈਰ ਸਦਯਾ, ਤੇ ਸਰੂਪ ਅਠਤੀ-ਅਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ। ਈਸ਼ਾਨਾ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਓਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।