ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਧੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਥਾਈ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅਤੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਪਰਲੇ ਅਵਿਅਕਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਅਵਧੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਬੰਧਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਹਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰੇ; ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਤੁਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਕਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਚਕਵਰਤੀ ਨਰੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਵੇ। ਇੱਥੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜ਼ਬਰ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰਕਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਲੈਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਅਪਣਾਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕਹੀਆਂ ਸਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਇਛਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਹਨ? ਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੁਝ ਕਰਮ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ; ਇਹ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਰਮ ਯਜ੍ਯ, ਕੁਝ ਤਪਸਿਆ, ਕੁਝ ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹਨ। ਯਜ੍ਯ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਰ ਇਹ ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਫਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ, ਆਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਦੁਜਾਤੀ) ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਛਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਇਛਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰਿਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਬਿਆਨ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ ਆਦਿ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਚੋ। ਜਿਥੇ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਪਰ-ਥੱਲੇ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਇਨੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਮੈਦਾਨ ਹੋਵੇ—ਉਥੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਲੰਮਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਉੱਤੇ, ਨਿਰਮਲ ਅੱਠ ਪਤੜੀ ਕਮਲ ਬਣਾਓ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇ, ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਬਣਾਓ। ਇਹ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਕੇਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖੋ। ਪੂਰਬੀ ਪਤੜੀ ਤੋਂ ਵਾਮ ਆਦਿ ਅੱਠ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਠਾਓ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ, ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਰੂਪ ਧਰਮ, ਤਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਆਧਾਰਿਤ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਮੱਧ ਦੇ ਉਪਰ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਬਣਾਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰ, ਤਿੰਨ ਤੱਤ—ਸ਼ਿਵ ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਤੱਤ—ਰੱਖੋ। ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਣਾਓ। ਪੰਜ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਬਿਕਾ ਸਮੇਤ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਠੰਢੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਪਕ ਵਰਗੇ ਜਟਾ-ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ ਤੇ ਹੋਠ ਲਾਲ ਕਮਲ ਪਤੜੀਆਂ ਵਰਗੇ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇ ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਮੁਖ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਦੀ ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਚਿਹਰਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਰਧਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਚਿਹਰਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਭੰਨੇ ਭੰਨਵੇਂ ਭੌਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਲਾਲ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।