ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਠਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਯਣ, ਦੱਖਣਾਯਣ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਲਈ ਦੀਵੇ ਘੁਮਾਉਣੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭੀਜੀ ਚਾਦਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ, ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਫਾਲਗੁਣੀ ਤੇ ਮਹੋਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, ਚੈਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੇ ਝੂਲੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣਾ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੂਲਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਠੰਢਾ ਘੜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਆਢ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਢਾ ਤੇ ਜਨੇਉ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣੇ, ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਾਢਾ ਤੇ ਜਲ-ਖੇਡ ਅਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ, ਆਸੂ ਵਿੱਚ ਖੀਰ-ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਨਾ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਵੇ ਜਲਾਉਣੇ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਦਰਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਆਸਨ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੁਖ, ਕੁਕਰਮ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਆਉਣ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗਨੀ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠਨਾਥ ਦੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਮਾਂ ਜਾਂ ਕੌਮਾਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉੱਥੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਅੱਧਾ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੰਡ ਅਤੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਕਥ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਅਨੇਕ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬੰਧਨ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ-ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਲੈਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ, ਪਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਵੇਦ-ਸਮਾਨ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿਤਿਕ ਕਰਮ ਦੱਸੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਇਛਾ-ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਵੀ ਹਨ? ਜੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਕੁਝ ਕਰਮ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਰਮ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਏ ਗਏ।