ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਚੰਦਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੁਗਤਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ’। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਮਨੋਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਮਾਤਾ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਵਿਛੌਣਾ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਉੰਗਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਕੇਲੇ ਸੁੱਤਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਰ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਅਖੰਡ ਸ਼ਿਵ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਵੀ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੰਕਰਾਂਤੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੁਵ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਪੂਜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਾਵਨ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਮਾਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਘਿਉ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਬਲ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ, ਚੈਤ੍ਰ ਦੀ ਚਿੱਤਰਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਝੂਲੇ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਸਾਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖਾ ਦਿਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਠੰਢਾ ਜਲ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਢ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਢਾ ਤੇ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ, ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਦਰੋਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਚੰਦ ਤੇ ਪੂਰਵਾਢਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਪਾਵਨ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਸੂ ਵਿੱਚ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭੇਟ, ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਵੇ ਜਲਾਉਣੇ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਦ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ, ਆਸਨ ਸਥਾਪਨਾ, ਮਹਾਪੂਜਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਵਿਘਨ, ਦੁੱਖ, ਮੰਦ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੁਖਦ ਘਟਨਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ, ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਵ ਹੋਮ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰੀਕੰਠਨਾਥ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦ-ਭੋਗਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਮਾ ਜਾਂ ਕੌਮਾਰ ਲੋਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਦੱਸੇ ਅਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਥਾਈ ਭਾਗ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੇ, ਅੰਡ ਕੋਸ ਅਤੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਰਲੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦ ਭੋਗ ਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਆਨੰਦ ਲਗਾਤਾਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅੰਡ ਕੋਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਫੇਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਅਤਿ ਭਕਤ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਇਸੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।