ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੁਗੰਧਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਸਮ, ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਦੀ ਗੋਬਰ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਲਾਭ ਲਈ ਚੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਸਮ ਨਾ ਤਾ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਖਤ, ਨਾ ਹੀ ਮਾੜੀ ਗੰਧ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਸਮ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮੱਧਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਸਮ ਇੱਕ ਗੋਲੇ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਤ੍ਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਭਸਮ ਅੱਧ-ਪੱਕੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ ਭਸਮ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਸਮ-ਭਾਂਡਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਭਸਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਸਮ ਨਾ ਤਾਂ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਮਾੜੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਭਸਮ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਭਸਮ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਜਾਰੀ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਵਿਦਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭਸਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ-ਕਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਯੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਯੰਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਜਨਯ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਆਪ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਲਾਲਚ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਚੰਦਨ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨ ਸੋਚਣ ਕਿ "ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ"। ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਮੁੱਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤੀਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਉੰਗਣੇ, ਫੁੱਲ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ ਸੌਣ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਜਾਗ ਆਵੇ, ਤਦ ਦਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿਕ ਦੇਵ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਢੁਕਵੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਿਛਲੀ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਸਰਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਠਵੀਂ ਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ, ਵਿ਷ੁਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਣੀਤ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ—ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਕੁਰਚ ਪੀਣ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਦੀਪਮਾਲਾ ਘੁਮਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਮਾਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘਿਉ ਲਗਾ ਕਮਲ ਦਾ ਕੰਬਲ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਫਾਲਗੁਣੀ ਤੇ ਮਹਾਉਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਝੂਲੇ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਨਾ, ਵੈਸਾਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜੈਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਠੰਢਾ ਘੜਾ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਢ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਢ੍ਹਾ ਤੇ ਜਨੇਊ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਭਾਦਰਪਦ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਵਾਢ੍ਹਾ ਦੇ ਦਿਨ ਜਲ-ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ, ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਵਿੱਚ ਖੀਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ, ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਮ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਵੇ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਦਰਾ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਰਮ ਨ ਹੋ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਉਤਸਵ ਕਰਨਾ, ਆਸਨ ਸਥਾਪਨਾ, ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਕੁਕਰਮ, ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਪਤੀ, ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਆ ਪਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਹੋਮ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰਨ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਸ਼ਿਵ-ਅਗਨੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਇਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਆਵਸਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠਨਾਥ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਉੱਚੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਮਾ ਜਾਂ ਕੌਮਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।