ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਪਦਾਰਥ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਲਈ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਯਜਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਘੀ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਕੜਾਹੀ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਚੀ ਰੱਖਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਡੰਢ ਵਾਂਗ ਪਤਲਾ ਧਾਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ 'ਵੌਸ਼ਟ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਭੇਟ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਅੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਭੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ, ਅੱਗ ਲਿਆ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਘੀ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਤੱਕ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੜਾਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੰਸਕਾਰ, ਜਨਨ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਨਵੀ ਜਗਾਈ ਅੱਗ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਸੱਤ ਹੱਥ, ਚਾਰ ਸਿੰਗ, ਦੋ ਸਿਰ, ਸ਼ਹਦ ਰੰਗ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਜਟਾਓਂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਯਜਨੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਮਰਬੰਦ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹੀ ਅਤੇ ਚਮਚ, ਬਾਣ, ਤਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪੰਖਾ, ਘੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਕਰਨ ਹੋਣ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਰੂਪ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਨਮ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਮੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਟ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਕਰਮ, ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਪਤੋਰੀਆਮ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੱਕ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ ਘੀ ਨਾਲ ਹੋਮ ਅਤੇ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਰਮ' ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣਾ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਲੋਕਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ। ਹਥਿਆਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬਣਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵਿਦਵਾਨ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣ। ਘੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਪਸਥਿਤ ਕਰਨਾ। ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਮ ਕਰਨਾ; ਜਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੀ। ਜੋ ਸਮਝ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਜਾਂ ਅਗਿਨ ਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਗਾਂ ਦੀ ਗੋਬਰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਅਕਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਸਮੇਂ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਨਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਖਤ, ਨਾ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਨਾ ਸੁੱਕਾ; ਉਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜੋ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੈਣਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਢ ਬਣਾਕੇ, ਮੁਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ; ਕੱਚਾ ਜਾਂ ਜਲ ਗਿਆ ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਸਫੈਦ ਰਾਖ ਲੈਣੀ। ਜਾਂ, ਲੈ ਕੇ, ਮਿਲਾ ਕੇ, ਰਾਖ-ਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ, ਚਾਹੇ ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਥਰ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ, ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਖ-ਧਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਾਖ ਰੱਖਣੀ। ਇਹ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣੀ, ਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣੀ; ਨਿਮਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹਣੀ, ਨਾ ਉਲੰਘਣੀ, ਨਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਖ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਣੀ। ਰਾਖ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜ਼ ਰਾਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੇਟ ਕਰਮ ਕਰਨਾ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਨ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਗੁਰੁ ਦੀ ਯੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਯੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਤਮ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਗੁਰੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ। ਫਿਰ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣਾ; ਫਿਰ, ਆਪ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲੈਣਾ, ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਣਾ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਚੰਦਨ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਮੁਖ ਧੋ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣਾ। ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਸੁੰਦਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ। ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਲੇਪ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾ ਆਦਿ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਨਭਾਵਨ ਬਣਾਉਣਾ। ਫਿਰ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸੋਣਾ; ਹੋਰ ਲੋਕ, ਇਕੱਲੇ ਸੋਣ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜਾਗ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਪ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵਾਦਯਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜਗਾਉਣਾ।