ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੀਪ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘੜੇ ਨੂੰ ਲੋਟਸ, ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਬੀਜ, ਦਹੀਂ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਜੋੜੇ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਦੀਆਵਰਤ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗੋਬਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਸਵਸਤਿਕ, ਦਰਪਣ, ਵਜਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਘੜੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅੱਠ ਦੀਵੇ ਤੇ ਇਕ ਮੱਧ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਕਸੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇ ਮುದਰਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਘੜੇ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਅਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਦੀਵਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਅਰਘ੍ਯ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਭਸਮ, ਫੁੱਲ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਾਂਗੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਛਿੜਕਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ, ਸਾਸਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ, ਸਤਿਕਾਰ, ਆਤਮ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਅਰਪਣ ਤੇ ਮਦਰਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਪਾਦ੍ਯ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੱਖ-ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੁੱਗਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪਾਰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਟਸ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਮ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਦੀਪ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਦੋਂ ਦੀਪ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ। ਉਸ ਪਹਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸਦ੍ਯੰਤ ਤੱਕ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਂਤ ਤੱਕ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ, ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰੀ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ, ਮੁੜ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ, ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਘੇਰੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੱਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ, ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਕੁਬੇਰ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੁਧ, ਅੱਗਣੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਯੂ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੋਟਸ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਵਜਰ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਘੇਰਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਘੇਰੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰਿਕ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁੱਚੀ, ਮੂੰਗ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਚਾਵਲ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭੋਜਨ-ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਦਹੀਂ, ਗੁੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਿੱਠਾ ਅਪੂਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਫਲ ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਠੰਢਾ, ਕੋਮਲ, ਇਲਾਇਚੀ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਖਦੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਸ਼ੁਭ; ਚੂਨਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਨ ਜਿਆਦਾ ਕਰੜਾ, ਨ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਪੂਰ, ਪੀਪਲ, ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਇਫਲ ਆਦਿ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਜੜ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਚੂਰਨ ਦਾ ਲੇਪ; ਕਸਤੂਰੀ, ਕੇਸਰ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਸੁਗੰਧਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਗੰਦੇ, ਸੜੇ, ਵਾਸ਼ਤੇ ਪਏ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੇ। ਕਪੜੇ ਕੋਮਲ ਹੋਣ, ਕੁਝ ਸੁਚਿੱਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵਿਦਯੁਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਪੂਰ, ਲੱਕੜ, ਅਗਰ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋਣ। ਧੂਪ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਪੂਰ, ਲੱਕੜ, ਗੁਗਲ, ਘਿਉ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਾਊ ਮਾਝੀਆਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਘਿਉ ਨਾਲ, ਕਪੂਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਲੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਪੂਰੇ ਭਾਵ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੇ ਤੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।