ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਨੰਦੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਨੰਦੀ ਜੀ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਨ, ਮਾਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਹਿਰਨ, ਤੇਜ਼ ਦੰਡ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੀ ਡਿਸਕ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਨੰਦੀ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਭਗਤ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਚਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ ਹਟਾਏ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਧੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਚੰਡਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤੇ ਪਦਾਰਥ ਹਟਵਾਏ। ਫਿਰ, ਭਗਤ ਨੇ ਆਸਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਦਿ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ੁਭ, ਸ਼ਯਾਮ ਰੰਗੀ ਸਹਾਰਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਅੰਤਹੀਨ, ਗੁੰਮੜੀ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਫਣ ਵਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਟ ਰਹੀ, ਚਿੱਟੀ ਸੱਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪਾਟ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਹਾਰੇ — ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ — ਹਨ। ਇਹ ਸਹਾਰੇ, ਸਫੈਦ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ, ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ। ਅਧਰਮ ਆਦਿ ਵੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਨੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਸ਼ੁਧ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਢਕਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਬੀਜ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਉਨਮਨੀ ਤੱਕ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਪাত্র ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਡੰਡੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਗੰਢ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪাত্র ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਤਿੰਨ ਤੱਤ — ਆਤਮਾ ਆਦਿ — ਆਸਨ ਹਨ। ਸਭ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਭਗਤ ਨੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਆਸਨ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਦਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੁਧ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਨੇ ਆਵਾਹਨ, ਸਥਾਪਨਾ, ਸੰਚਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਚਮਨ, ਅਰਘ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਪਾਨ, ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਸਨ ਪੂਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੇਵ, ਅਡੋਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਪਰਮ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰ ਉਹਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਗੋਚਰ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁਖੀ ਜਨਾਂ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਥਿਰ ਲੀਲਾ ਹੈ; ਭਗਤ ਨੇ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੰਜ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਲਿੰਗ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜVictory ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ। ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ — ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਆਦਿ — ਅਤੇ ਜੜਾਂ, ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸਾਂ, ਤਿਲ, ਰਾਈ, ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਬੀਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੌ, ਅਤੇ ਉੜਦ ਆਦਿ ਪਾਊਡਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨਮਣੀ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦੀ ਲਗੜੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ। ਸੁਗੰਧੀ ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਗੰਧੀ ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਜੇ ਪਦਾਰਥ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਮੰਤਰ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ, ਘੜਾ, ਸ਼ੰਖ, ਵਾਧੂ ਪਾਤਰ, ਜਾਂ ਹੱਥ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਪਵਮਾਨ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨੀਲਾ, ਤੇ ਤਵਰਿਤ ਸੂਕਤ, ਲਿੰਗ ਸੂਕਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸੂਕਤ, ਅਤੇ ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਨਾਲ, ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਪੰਜ ਸ਼ੈਵ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸੂਕਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਨੇ ਦੇਵ ਦੀ ਨ੍ਹਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਲਈ ਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਦੋਵੇਂ ਇਕਸਾਰ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵ ਦੀ ਨ੍ਹਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਦੇਵੀ ਲਈ ਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕੀਤਾ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਦਾਰਥ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ੁਧ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਨੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸੁਕਾਇਆ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਜਨੇਊ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਚਮਨ, ਅਰਘ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਗਹਣੇ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮੁਖ-ਸ਼ੁਧੀ ਚੜ੍ਹਾਈ। ਫਿਰ, ਆਚਮਨ ਤੇ ਮੁਖ-ਸੁਗੰਧ, ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਕੁਟ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਧ ਗਹਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਰ, ਪੰਖੇ, ਯਕ-ਪੁੱਛਾ, ਛਤਰੀ, ਤਾਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪੰਖਾ, ਅਤੇ ਆਇਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।